عناوين



 اخبار


برگزیده


امنيت


مقاله


گزارش و گفتگو


ياداشت


اخبار شرکتها


همايشها



فراخوانها و آئين نامه ها


عکس و ویدئو

 
  خدمات



نسخه موبایل



خروجی پیامک



خروجی RSS



عضویت در خبرنامه ها

 

راهنما
تبليغات


 

سفارش آگهی
مقاله
دوشنبه، 2 خردادماه 1384

12:44 AM

May 23, 2005


جایگاه زنان در جامعه اطلاعاتى: یک دیدگاه جامعه شناختى

نویسنده: دکتر شیرین احمدنیا


این نوشته اساساً ترجمه اى است از مقاله دكتر شیرین احمدنیا به زبان انگلیسى كه در فصلنامه "زن فرزانه" در پاییز 2003 توسط موسسه مطالعات و تحقیقات زنان به چاپ رسیده است.
دكتر شیرین احمدنیا استادیار دانشگاه علامه طباطبایى (عضو دپارتمان هاى جامعه شناسى و مطالعات زنان) است


مقدمه
امیدهایى وجود دارد که جنبش جهانى زنان نیز بتواند تا حد زیادى از پتانسیل و وعدههاى انقلابى ارتباطات الکترونیکى، همچنانکه تمام دنیا از آن بهره مند مى شود سود ببرد. همانطور که گیتلر (1991: 91)(Gittler ) خاطر نشان کرده، در سراسر دنیا زنان امروزه فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطى را در جهت اهداف جنبش زنان بكار مى گیرند. ارتباطات الکترونیکى، شبکه سازى زنان و اقدامات جلب حمایت براى ایشان را به روشهایى که قبلا امکان پذیر نبودند، تسهیل مى کند.
در این نوشته، ابتدا مختصراً به معنا، امتیازات و قابلیتهاى آنچه که "جامعه اطلاعاتى" نامیده مى شود، نظر میافکنیم، سپس نقش و جایگاه فعلى زنان در فضاى جامعه اطلاعاتى در سطح جهانى را مورد بررسى قرار مى دهیم به‌طوریكه هم امتیازات فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات براى زنان و هم موانعى كه در این راستا وجود دارد به ویژه در ارتباط با زنان کشورهاى در حال توسعه، مورد تاكید قرار گیرد.
سوالاتى كه در ارتباط با زنان پیش روى ما قرار دارد عبارتند از اینکه:
- آیا زنان به عنوان نیمى از جمعیت هر جامعه، به طرز مناسبى در دنیاى فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطات (یا جامعه اطلاعاتى) حضور موثر دارند؟ یا اینكه احتمالاً الگوهاى دیرینه ى نابرابرى جنسیتى و تبعیض علیه زنان در عرصه‌هاى اجتماعى و اقتصادى همچنانكه در رسانه هاى قدیمى معمول بوده، در اینجا نیز دوباره تکرار مى‌شوند؟ موضوع شکاف دیجیتالى جنسیتى در این ارتباط مورد بحث قرار خواهد گرفت.
- نحوه حضور زنان در این عرصه واقعا چگونه است؟ یا اینکه آنان به عنوان بخشى از مشارکت‌کنندگان در جامعه اطلاعاتى واقعاً به چه مشغولند؟ در این ارتباط وعده‌هاى اصلى فناورى اطلاعاتى و ارتباطات و منافع واقعى این فناوریها در جهت توانمندسازى گروههاى زنان فعال و نیز موانع موجود مورد توجه قرار مى‌گیرد.

جامعه اطلاعاتى: یک مفهوم نسبتاً جدید!
برخى بر این باورند که هنوز تعریفى عام از جامعه اطلاعاتى واقعاً وجود ندارد و تعاریف پیشنهاد شده اغلب نارسایند و فقط موضوعات خاص یا تاثیرات ویژه اى را مورد توجه قرار مى‌دهند. با این همه، به طور کلى بسیارى به این موضوع اذعان دارند که جامعه اطلاعاتى پدیده‌اى است که در هر جنبه از زندگى افراد نفوذ پیدا کرده است و بر تک تک سلولهاى جامعه و هر بخش از فعالیتهاى آن تاثیر گذاشته است.
http://www.itu.int.osg.spu.wsis-thenes/vision /vision.html
اعتقاد بر این است كه سه عنصر اصلى یعنى دانش و اطلاعات؛ ازدیاد فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات؛ و دسترسى و كاربرد فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات، اساس و بنیان جامعه اطلاعاتى را تشکیل مى دهد (همان).
طبق گزارش نهایى برنامه‌ى" فرصت دیجیتالى" از جانب برنامه عمران ملل متحد (UNDP, 2001) “ فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى به عنوان تواناساز قدرتمندى براى اهداف توسعه شناخته مى شود، چرا كه ویژگیهاى منحصر به فرد آن، ارتباطات و تبادل اطلاعات را به طور قابل توجهى بهبود مى بخشد و منجر به تقویت وایجاد شبکه هاى جدید اجتماعى و اقتصادى مى‌شود:
- فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات فراگیر و چندجانبه عمل مى كنند: این فناوریها را مى توان در مورد محدوده ى وسیعى از فعالیتهاى انسانى از استفاده شخصى گرفته تا تجارت و حکومت به کار گرفت.
- این فناوریها، تواناساز (enablor) عمده اى در خلق شبکه ها است، و در نتیجه کسانى که به این شبکه ها دسترسى دارند را قادر مى سازد تا از دستاوردهاى حاصله كه با افزایش استفاده، فزونى مى یابد بهره مند شوند.
- این فناوریها، انتشار اطلاعات و دانش را با آزاد كردن محتوى از جایگاه فیزیکى آن، تسریع مى‌کند.
- ماهیت مجازى و دیجیتالى بسیارى از تولیدات و خدمات این فناوریها، این امکان را فراهم آورده که هزینه هاى جانبى به صفر برسد یا کاهش یابد.
- قدرت این فناوریها در ذخیره کردن، بازیابى، طبقه بندى، تصفیه، توزیع و تسهیم اطلاعات بدون شک مى‌تواند به فواید كارایى بیشتر در امر تولید، انتشار و داد وستد منجر شود.
- افزایش کارایى و کاهش هزینه ها در نتیجه ى كاربرد این فناوریها، به ایجاد تولیدات و خدمات و مجارى توزیع جدید در چارچوب صنایع سنتى و نیز الگوهاى تجارى نوین و صنایع جدید منتهى شده است.
- با ایجاد و گسترش شبکه ها، این فناوریها مى‌توانند فراتر از محدودیتهاى زبانى و فرهنگى عمل كرده و از طریق امكان دادن به افراد و گروهها براى زندگى و کار در هر گوشه و هرجا، به اجتماعات محلى امكان مى دهند صرف نظر از ملیت شان بخشى از جامعه شبکه اى جهانى را تشكیل دهند و سیاستهاى جارى و ساختارهاى محدودكننده ى قانونى و نظام مند فعلى كه در درون ملتها و میان آنها عمل مى كنند را به چالش بكشند.
در سطح جهان همگان اذعان مى دارند که بخش فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى سریع ترین حوزه رشدیابنده ى اقتصاد جهانى است.
http://www.isiswomen.org /onsite/knowhow/ict_gender.html
در عین حال، در تمامى کشورها فرایند ساخت جامعه اطلاعاتى برتوسعه فرایندهاى فنى و زیربنایى متمركز شده است كه از نقطه نظر جنسیتى خنثى یا بى طرف تلقى مى شود.
http://www.unesco.org/press/pr2002/02opal8e.html

حضور یا غیبت زنان: مسئله ى شکاف دیجیتالى جنسیتى
با در نظر گرفتن مباحث جنسیتى، گاه عنوان مى‌شود که فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات مى‌توانند آنچنانكه در اعلامیه پکن و برنامه اقدام آن همانند سایر اسناد ملل متحد تشخیص داده شده است به عنوان ابزارى براى بهبود شرایط برابرى جنسیتى و افزایش توانمندى هاى اجتماعى، سیاسى، واقتصادى زنان به خدمت گرفته شوند. اما با اینحال، برخى همچنان معتقدند که این فناوریها مى‌توانند به نابرابریهاى موجود مبتنى بر جنسیت در زمینه ى فرصتها و منابع تداوم بخشیده و اشکال جدیدى از نابرابرى میان زنان و مردان را بوجود بیاورند.
http://www.unesco.org/press/pr2002/02opal8e.html
در کنفرانس مقدماتى وزیران کشورهاى اروپایى براى اجلاس جهانى جامعه اطلاعاتى تاکید گردید که برابرى جنسیتى باید همه حوزه هاى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات را شامل شود که عبارتند از:
- کاربران
- تولید کنندگان
- سیاست گذاران
با اینحال، هرچند زنان بطور بالقوه 50 درصد مصرف کنندگان تولیدات و خدمات و نیز نیروى كار فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات را تشكیل مى دهند كه مى توانند ایده هاى مفیدى براى تولید محصولات جدید، خدمات و سبک هاى مدیریتى نوین ارائه نمایند، اما در سطح کشورهاى منطقه آسیا و اقیانوسیه همانند سایر نقاط دنیا، زنان و مردان به طور برابر از گستره و رشد کاربرد فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات برخوردار نشده اند. زنان به ویژه از نظر دستیابى به فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى با موانع و محدودیتهاى نهادینه شده، نظام مند و ایدوئولوژیک درگیر هستند.
http://www.isiswomen.org /onsite/knowhow/ict_gender.html
عدم حضور یا فقدان نظرات و دیدگاههاى زنان در جامعه اطلاعاتى حكایت از این دارد که فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى "جدید" نیز انعكاس دهنده ى بسیارى از الگوهاى جنسیتى
( در ارتباط با قدرت، ارزشها و دورنگاهداشتن) است که طى دهه ها در سطح رسانه هاى "قدیمى" شاهد آن بوده ایم. در واقع، این الگوها را نمى توان از روابط جنسیتى موجود در جامعه به عنوان یک کل جدا كرد. در عین حال كه براى زنان دستیابى به میزانى از کنترل در عرصه ى ارتباطات و فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطاتى جهت تضمین این امر که منافع جامعه ارتباطاتى و اطلاعاتى به صورت برابر بین زنان و مردان توزیع مى‌شوند، جنبه ى حیاتى دارد.
http://www.wacc.org.uk
به اعتقاد نانسى هافکین (Nancy Hafkin)، طى پنج سال گذشته، سازمانهاى غیردولتى، چند ملیتى و بنیادهاى خصوصى مقادیر قابل توجهى بودجه را براى طرحهاى مروج استفاده از فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات در کشورهاى در حال توسعه اختصاص داده اند. تجربه پروژه هاى مرتبط با توسعه در حوزه هاى دیگر نشان داده که زنان به نحو منصفانه اى از چنین طرحهایى بهره مند نمى‌شوند، مگر اینکه تلاشهاى خاصى براى تعیین جایگاه و نیازهاى آنان صورت بگیرد یا اقدامات موثرى براى مشارکت دادن آنان، به کار گرفته شود
(Virtual Seminar Series on Gender and ICTs, July 2002).
برخى از طرحریزان توسعه معتقدند که فناورى اطلاعاتى از لحاظ جنسیتى بیطرف است و در نتیجه زنان و مردان باید به طور عادلانه از کاربرد آن منتفع شوند. با این حال نتایج یک تحقیق (بر مبناى شش مطالعه موردى از پروژه هاى ترویج فناورى اطلاعات و ارتباطات در آسیا، آفریقا و آمریکاى لاتین) بنا بر گزارش هافكین این فرضیه را که زنان به نحو برابر از پرژه هاى توسعه منتفع نیستند، را مورد تائید قرار مى دهد(همان منبع ).
اصطلاح «شکاف دیجیتالى» (digital divide) به فاصله بین افراد داراى مهارتهاى استفاده از کامپیوتر و اشخاص فاقد این مهارت اشاره مى‌کند. هرچند «شکاف دیجیتالى» مى‌تواند به این واقعیت اشاره داشته باشد که زنان معمولا از سطح سواد کامپیوترى نازل ترى برخوردارند، علت آن همچنین مى‌توان در عدم آموزش، فقر و دسترسى نامناسب زنان به تکنولوژى جستجو كرد كه در نتیجه مى بینیم زنان به نسبت كمترى در دنیا از كامپیوتر استفاده مى كنند. هرگاه زنان به آموزش وامكان دسترسى دست پیدا كرده اند شاهد آن بوده ایم كه از كامپیوترها براى آموزش خود استفاده كرده اند، با دیگران شبکه هایى راتشکیل داده، فرصتهاى شغلى و اقتصادى براى خود و سایر زنان بوجود آورده اند و دیگران را در معلومات خود شریک كرده اند.
http://www.worldcivilsociety.org/report
خانم سوزان تلتشر(Susan Teltscher) از «کنفرانس ملل متحد در مورد تجارت و توسعه» نیز اظهار داشته که غالباً موانع اساسى بر سر راه دسترسى زنان به امتیازاتى كه فناورى اطلاعاتى و ارتباطى فراهم مى كند وجود دارد موانعى نظیر فقر، سطح پایین آموزش، عدم آشنایى با یك زبان دوم، عدم دسترسى به کامپیوتر و شکاف دیجیتالى: یعنى ماهیت دنیاى فناورى اطلاعات و ارتباطات كه تحت سلطه ى مردان قرار دارد.
http://www.worldcivilsociety.org/report
از نظر مشاركت در دانش فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات نیز زنان در شرایط محرومیت قرار دارند، چرا که تعداد ایشان از لحاظ ثبت نام در دوره هاى آموزشى علوم و تکنولوژى نسبت به مردان در مراتب بسیار پایینترى قرار دارد. در سال 1990، درصد زنان ورودى به رشته هاى علوم و تکنولوژى در سطح دانشگاهى عبارت بود از 10درصد در آفریقا، 40درصد در آمریکاى لاتین، 32 درصد در اروپاى غربى،کمتر از 30 درصد در اروپاى شرقى و 34درصد در منطقه آسیا و اقیانوسیه (Hamelink ,1999).
خانم جیلیان مارسل(Gillian Marcelle) از پیشقراولان فعال در زمینه توسعه و اجراى استراژیهاى عدالت جنسیتى در بخش فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات ادعا مى‌کند که سیاست گزارى در زمینه فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات در صورتى كه مبتنى بر فرایند تصمیم گیرى آگاهانه و مطلع از مسائل جنسیتى باشد به شكل فوق العاده اى سود مند خواهد بود . با این حال، میزان برابرى جنسیتى در سطوح تصمیم گیرى در میان دست اندرکاران فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات هنوز در سطح غیر قابل قبولى است.
http://www.worldbank.org/gender/digitaldivide
به نظر هاملینک (Hamelink, 1999:33) درتوزیع منابع فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات بویژه کاربرد آن در ارتباط با زنان نابرابرى مشاهده مى‌شود. مشكل اینجاست که كسب مهارتهاى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات تقریبا تماماً به سواد ارتباط دارد، ... و چنین شرایطى بویژه زنان را تحت تاثیر قرار مى دهد، چرا که در سراسر دنیا نرخ بیسوادى زنان نسبت به مردان بالاتر است. هرچند وى خاطرنشان مى‌سازد، که این فناوریها مى توانند ابزارى تولید كنند مبتنى بر صدا، تماس، تصویر یا نمادهایى که مستلزم سواد نیستند، اما این بازارهایند كه نیروى محركه براى اینگونه نوآوریهاى تكنولوژیك هستند و نیازهاى بى سوادان معمولاً از سوى آنان مورد غفلت یا بى توجهى قرار دارد (همان منبع).
رزا دلگادو(Rosa Delgado) از انجمن «جامعه اینترنتى» نتیجه مى‌گیرد که اکثریت زنان کشورهاى در حال توسعه در نتیجه ى فقدان سواد کامپیوترى computer literacy و غالباً كمبود آموزش از فرصتهاى حائز اهمیت شغلى و تحصیلات تکمیلى باز مى مانند.
http://www.worldcivilsociety.org/report
مایکل پاستور(Micheal Pastor) در مقاله اش تحت عنوان «شکاف دیجیتالى در سطح جهانى هنوز وجود دارد» به گزارش اشتغال جهانى (منتشره توسط سازمان جهانى کار) ارجاع مى‌کند و نتیجه مى گیرد که فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات «پناسیل تواناساز»ى را براى بهبود شرایط زندگى زنان فراهم مى‌سازد، اما گزارش مذكور حقیقت دیگرى را نیز آشكار مى‌کند مبنى بر اینکه خلا جنسیتى دیجیتالى نیز در سطح کشورها وجود دارد به این ترتیب كه زنان همچنان خود را شاغلین به شغلهاى سطوح پایین ترى در عرصه ى فناورى اطلاعات و ارتباطات مى‌یابند. در حالیکه مردان به دستمزدهاى بالاتر و مشاغل پرمسئولیت ترى صعود کرده اند.
http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture/geogeraphics/
article
اگرچه فناوریهاى ازاطلاعات و ارتباطات این قابلیت را دارد که مشاغلى را براى زنان و بهبود زندگى آنان فراهم کند، گزارش مذکور یادآور مى‌شود که بطور کلى زنان به کسب درآمدهاى پایینتر، بیکارى بیشترو تمركزدر مشاغل کم مهارت تر ادامه مى‌دهند (همان).
عمده ترین شکل شکاف دیجیتالى جنسیتى مربوط به استفاده از اینترنت است، به طوریکه کمترین میزان کاربران را در کشورهاى در حال توسعه، را زنان تشکیل مى‌دهند. به عنوان مثال، فقط 38 درصد از کاربران اینترنت در آمریکاى لاتین زنان هستند، در حالیکه در اتحادیه اروپا این رقم 25 درصد، در روسیه 19 درصد، در ژاپن 18 درصد و در خاورمیانه فقط 4 درصد است. بنا به این گزارش، در سطح جهان، بیشترین تعداد كاربران اینترنتى را مردان، دانش آموختگان دانشگاهى و یا آنان كه از میانگین درآمد بالاترى برخوردارند تشکیل مى‌دهند. تنها آنجا كه دسترسى به اینترنت توسعه ى خوبى یافته است، نظیر کشورهاى اسکاندیناوى و آمریکا است که از فاصله جنسیتى در استفاده از اینترنت كاملاً كاسته شده است (همان منبع).
طى کنفرانس تداركاتى وزیران مجمع-اروپایى براى اجلاس جهانى جامعه اطلاعاتى (بخارست 2002) بر فهرستى از موانع خاص جنسیتى در دسترسى به فناوریهاى ارتباطى و اطلاعاتى به شرح زیر تاکید شد:
- هزینه هاى بالاى دسترسى و گزینه هاى تکنولوژى
- دسترسى محدود در جهت آموزش مهارتهاى جدید (فقدان اطلاعات و تشویق لازم درمورد درخواست براى فراگیرى فناوریهاى ارتباطات و اطلاعات)
- ناكافى بودن شبکه ها و وجود این تصور كه این فناوریها "مردانه" است
برخى نیز بر این باورند که تفاوتهاى موجود میان زنان در ردسترسى به اینترنت از جمله تحت تاثیرعوامل زیر قرار دارد:
- عامل جغرافیایى (تفاوتهاى مناطق شهرى و روستایى)
- وضعیت خانوادگى (مادران مجرد دسترسى كمتر دارند)
- سن کاربران (مشکل دسترسى براى زنان بالاى 45 سال)
البته در این مورد نیز توافق وجود دارد که اطلاعات محدود در مورد وضعیت زنان بعنوان کاربران ، تولیدکنندگان و تصمیم گیران این فناوریها، ارزیابى دقیقترى در خصوص شکاف دیجیتالى جنسیتى را امكان پذیر نمى سازد.
در مورد شکاف بین زنان در مناطق روستایى و شهرى، گالاگر و مایر(Gallagher and Mayer, 2001 ) خاطر نشان مى گردند که بدون دستیابى به فناوریهاى ارتباطات و اطلاعات ، زنان در مناطق روستایى نمى‌توانند در منافعى که در حوزه آموزش، درآمدزایى، بهداشت و سایر موارد که از فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات مى‌تواند بدست آید سهیم باشند همچنانکه مى دانیم زنان شهرى هم در ابتداى مسیر استفاده از این قابلیتها قرار دارند.
http://www.worldbank.org/gender/digitaldivide
على رغم كمبود اطلاعات در مورد شکاف دیجیتالى جنسیتى، شواهد محكمى موجود دارد حاکى از آنكه زنان :
- از منابع مالى کمترى براى خرید تجهیزات جدید برخوردارند
- زمان محدودترى براى کسب مهارت ها و معلومات جدید دارند
- در چارچوب و قوانین بازى جامعه اطلاعاتى(که در آن فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات، بسرعت حوزه هاى کار و تجارت، آموزش و اداره حکومت را متحول مى كنند) اثرگذارى كمترى مى توانند داشته باشند
- زنان همینطور فاقد اعتماد بنفس و دلگرمى براى پیگیرى فعالانه ى فرصتهاى مربوط به فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات هستند
http://www.unesco.org/press/pr2002/02opal8e.html

نویدهاى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات براى زنان و موانع موجود
توانایى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازى زنان از طریق آموزش بهتر و ارتباطات گسترده و در جهت تولید درآمد شخصى براى ایشان نباید دست کم گرفته شود. بوخارت و اولدر(2003) با اشاره به وضعیت زنان در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا یادآور مى‌شوند که آداب و رسوم سنتى در همه این کشورها مورد چالش قرار گرفته است و بویژه بر نقش و سهم اینترنت در این ارتباط تاكید مى كنند. هاملنیک (1999) نیز معتقد است فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات اشکال جدیدى از ارتباطات را بوجود مى‌آورد که مى‌تواند زنان را قادر به فروپاشیدن موقعیت اجتماعى بسته اى که غالبا در آن محصورند سازد. همچنین فرصتهاى نوینى را براى اشتغال زنان در مشاغلى فراهم مى‌آورد که مستلزم مهارتهاى جدید است. هرچند متذکر مى‌شود که سیاستهاى محکمى لازم است تا این فناوریها بتوانند تاثیر مثبتى بر زندگى زنان بگذارد. در جوامع دانایى محور (Knowledge socities) که در حال ظهور است دستیابى به ارتباطات یک ابزار کلیدى براى مشارکت و ادغام اجتماعى social inclusion به حساب مى‌آید. بوخارت و اولدر (2003) همچنین یادآور مى‌شوند که با در نظر گرفتن آنچه آنان انقلاب اطلاعاتى مى‌نامند بازارهاى شغلى به هیچ وجه با شتاب افزایش تعداد افراد جوانى که به آن وارد مى‌شوند هماهنگ نبوده است. با ورود زنانى که در حال حاضر قصد کارکردن دارند این شرایط حادتر نیز شده است و طبقه جدیدى از کاركنان اطلاعاتى که احتمالا عمدتا متشكل از زنان خواهد بود در حال ظهور است.
میزان بهره مند شدن از فرصتهاى ناشى از فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات براى زنان هم در درون كشورها و هم در مقایسه میان کشورها بسیار متفاوت است. زنان ساکن در کشورهایى که بهترین عملکرد در پروژه هاى توسعه ى اینگونه فناوریها را داشته اند، مانند استونى یا برخى کشورهاى اروپاى مرکزى، یا زنان ساکن در مناطق شهرى در یک موقعیت ممتاز یا برترى قرار دارند.
http://www.unesco.org/press/pr2002/02opal8e.html
در "گزارش نهایى برنامه فرصت دیجیتالى" (UNDP, 2001:15) ) با ارجاع به قابلیتهاى فناورى هاى اطلاعات و ارتباطات در برقرار کردن ارتباط میان افراد و اجتماعات محلى با اطلاعات و منابعى فراتر از مرزهاى جغرافیایى شان ، بویژه بر اهمیت و سودمندى این نکته در ارتباط با اجتماعات به حاشیه رانده شده و گروههایى مانند زنان، جوانان و اقلیتهاى قومى تاكید شده است. افراد این گروهها مى‌توانند به اطلاعات مورد نظر خود دسترسى پیدا کنند و به تبادل اطلاعات موردعلاقه خود بپردازند، قدرت جمعى خود را تقویت کنند و راه حلهاى مناسب براى بهبود و توسعه ى شرایط خود را بیابند. به عنوان نمونه از گروه زنان فعال در مکزیکوسیتى یاد شده است كه توانستند با برقرارى ارتباط با گروه زنان همفکر خود در کالیفرنیا از طریق پست الکترونیکى e-mail اطلاعات مفیدى را در مورد كارخانه نساجى اى كه در آن مشغول به كار بودند كسب كنند و در جریان چانه زنى در باب شرایط كارى خود با مدیریت كارخانه از آن در جهت حمایت از حقوق خود سود ببرند! (همان منبع).
كابرراـ بالزا (Cabrera-Balleza) بر اساس نتایج یك طرح پژوهشى درباره استفاده از فناوریهاى ارتباطات و اطلاعات توسط سازمانهاى زنان در آسیا و اقیانوسیه به این نتیجه رسید كه گروههاى زنان با بهره گیرى از امكانات این گونه فناوریها توانسته‌اند در زمینه‌هاى زیر به موفقیتهایى دست یابند:
- انجام تحقیق و دستیابى به اخبار و اطلاعات
- بهبود مهارتها و معلومات شخصى و سازمانى
- پیگیرى و مشاركت در برنامه هاى زنان در مقیاس جهانى
- انتشار اطلاعات و محصولات و مطالب تبلیغاتى
- كسب شناخت در زمینه ى عوامل موثر بر توسعه در سطوح محلى و منطقه اى
- تبادل اطلاعات و تجربیات
- تنظیم و هماهنگى فعالیتها هم در كشور و هم در خارج از كشور
- مشاركت در جامعه مدنى و اجتماعات محلى
- شناسایى مرتبطین جدید و گسترش شركاى توسعه
- ارائه درخواست براى حمایت هاى مالى و فنى
http://www. isiswomen.org /onsite/knowhow/ict_gender.html
پژوهشى كه كابرراـ بالزا از آن نام برده همچنین نشان مى دهد كه اوج استفاده از این فناوریها در بكارگیرى «پست الكترونیكى» است كه براى مقاصد اجرایى و ادارى و براى مكاتبه با كمك دهنده‌ها و شركاى بین المللى و منطقه‌اى مورد استفاده قرار گرفته است. اینترنت نیز از سوى دیگر براى شبكه سازى و دسترسى به اطلاعات و جلب حمایت مردمى موثر واقع شده است.
فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات میتواند همچنین براى زنانى كه مسئولیت مراقبت از كودكان را دارند یا آنان كه دور از مراكز شهرى سكونت دارند مزایاى زیادى بهمراه داشته باشد و براى مثال براى آنان فرصت كار از منزل یا به عبارت دیگر "دوركارى" (teleworking) را فراهم آورد.
http://www.worldcivilsociety.org/report
سوزان تلشتر از «كنفرانس ملل متحد در خصوص تجارت و توسعه» همچنین تاكید مى كند كه فناوریهاى جدید میتواند براى زنانى هم كه درگیر امور و فعالیتهاى تجارى و اقتصادى business women هستند، امتیازاتى چون افزایش بهره ورى، ارتقاء ظرفیت كارى، راههاى ارتباطى بیشتر و صرفه جویى در زمان و هزینه ها را به ارمغان آورد.
همچنین بمنظورافزایش توانایى موثر زنان در بهره گیرى از فناوریهاى اطلاعاتى ارتباطى، توصیه‌هاى متعددى بعمل آمده است كه در اینجا به برخى از آنها اشاره مى شود:
- اطمینان حاصل شود از اینكه جنسیت در سیاستها و برنامه‌هاى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات لحاظ یا جارى شده باشد و زنان در نهادهاى تصمیم گیرنده و سیاستگذار حضورداشته باشند.
- با گسترش سیاستهاى دولتى كل نگرانه در زمینه این فناوریها، آنها را براى زنان قابل دسترس تر مفید و مربوط سازند به نحوى كه نیازهاى زنان و موضوعات جنسیتى مدنظر قرار گیرد.
- ثبت نام دختران در برنامه هاى آموزش این فناورى ها از طریق تدارك امكانات عملى و تشویقى مانند بورسهاى تحصیلى و فعالیتهاى ارتقاى آگاهى رسانى در این باب تشویق شود.
- فراهم كردن حمایت هاى مالى اضافى براى ترویج استفاده از این فناوریها در میان گروههاى زنان
- هدایت آموزش هاى مستمر در زمینه استفاده از این فناوریها و قابلیتهاى آن (مانند مبادله ساده اطلاعات، تحقیق، پردازش و ذخیره اطلاعات)
- برگزارى كارگاههاى اطلاع رسانى در مورد منافع این فناوریها به ویژه به عنوان یك ابزار ارتباطى موثر.
- انتشار وسیع (هم بصورت چاپى و هم به صورت فایلهاى الكترونیکى) نتایج پژوهشهاى صورت گرفته درموضوع زنان و فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات به ویژه تحقیقاتى كه الگوهایى از كاربرد موفقیت آمیز این فناوریها را توسط سازمان‌هاى زنان ارایه میدهند
http://www. isiswomen.org /onsite/knowhow/ict_gender. html
فهرستى از توصیه‌ها نیز از سوى كنفرانس مقدماتى وزیران پان اروپایى در اجلاس جهانى جامعه اطلاعاتى عنوان گردیده كه مخاطبین آن همه شركت‌ها، دولتها، بخش خصوصى، جامعه مدنى و جامعه بین المللى را شامل مى گردد. این توصیه‌ها عبارتند از:
- اعمال دیدگاه معطوف به جنسیت در تدوین استراتژیهاى ملى استفاده و گسترش فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات و درگیر كردن كامل زنان درتوسعه نظامهاى حكومت الكترونیكی.
- سامان دادن و توسعه ظرفیت زنان براى استفاده از این فناوریها در جهت اهداف كارآفرینى و گسترش امورتجارى و اقتصادی.
- راه‌اندازى فعالیتهایى به ابتكار حكومت ها بمنظور تشویق جریان سازى جنسیتى در مورد موسسات ارتباطات از راه دور.
- راه اندازى فرایند تدوین گزارشهاى ملى جهت ارزیابى وضعیت زنان و مردان بعنوان كاربران، تولیدكنندگان و سیاستگذاران در قلمرو فناورى‌هاى اطلاعات و ارتباطات.
تاكنون برخى اقدامات حمایتى نیز در سطح بین المللى براى ترویج و تشویق استفاده از فناوریهاى ارتباطات و اطلاعات در میان زنان صورت گرفته است و از آن جمله سازمان ملل متحد، دو اجلاس در سال 2002 براى تسهیل دسترسى زنان به این فناوریهاى جدید برگزار نمود. یكى از این نشستها تحت عنوان «فناوریهاى جدید اطلاعات و ارتباطات و تاثیر و كاربرد آنها بعنوان ابزارى براى پیشرفت و توانمند سازى زنان» در جمهورى كره در نوامبر 2002 برگزار شد و دیگرى تحت عنوان «مشاركت و دسترسى زنان به رسانه ها و تاثیر آن بعنوان ابزارى براى پیشرفت و توانمندسازى زنان» با همكارى كمیسیون اقتصادى و اجتماعى ملل متحد براى آسیاى غربى نیز در نوامبر 2002 در بیروت، لبنان برگزار شد. نكته مهم این است كه در تدارك براى برگزارى این دوجلسه، زنان براى شركت در جلسات گفتگوى هفتگى از طریق اینترنت دعوت شدند تا درباره موضوعات كنفرانس‌ها و توانمندسازى زنان و فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات نظرات خود را مطرح سازند.
باید توجه داشت که در كنار منابع و فرصتهایى كه این فناوریها براى زنان فراهم میسازند، موانعى نیز براى استفاده زنان و دستیابى به این فناوریها وجود دارند. مواردى از این موانع و محدودیت‌ها در پژوهشى كه در منطقه آسیا و باسیفیك صورت گرفته است به شرح زیر فهرست شده است:
- عدم ثبات سیاسى، اقتصادى و اجتماعی. این مسئله بویژه در قفقاز، ارمنستان، آذربایجان و گرجستان و منطقه آسیاى مركزى نقل گردیده بود كه خود را در نرخ بالاى تورم، مناقشات مسلحانه داخلى یا سایر اشكال آشوبهاى داخلى، نسبت بالاى بلایاى طبیعى و میزان بالاى اقتدار مركزى نشان مى‌‌دهد.
- فقدان سیاستهاى ملى تشویق كننده فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات به عنوان ابزار توسعه كه میتواند از ضعف زیرساختهاى این فناوریها مانند خطوط تلفن ناكارآمد یا نبود برق در برخى مناطق روستایى و مناطق دور در اقیانوسیه و قسمتهایى از آسیا كه هنوز دسترسى به برق ندارند، ناشى شده باشد.
- هزینه هاى سخت افزار و نرم افزار كامپیوتر و هزینه نگهدارى و اتصال بخصوص هزینه نرم افزارهاى داراى مجوز. هزینه متوسط ماهانه یک اشتراک اینترنتى در كشورهاى حوزه اقیانوسیه که مورد مطالعه قرار گرقته اند 50 دلار آمریكا برآورد شده است. هزینه آن ظرف یكسال بالغ بر یك چهارم یا نیمى از سرانه تولید ناخالص ملى در بسیارى از كشورهاى منطقه اقیانوسیه مى‌گردد كه البته شكى نیست اکثریت مردم این کشورها توان پرداخت آن را ندارند. از سوى دیگر، گروههاى زنان در شرق و جنوب شرقى آسیا كه به فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات، به ویژه به اینترنت و پست الكترونیکى دسترسى داشته‌اند، تصدیق كرده‌اند كه هزینه‌هاى ارتباطى آنان به خاطر بكارگیرى فناوریهاى جدید، بسیار كاهش یافته است.
- عدم برخوردارى از مهارتهاى كامپیوترى یا كمبود مهارت در این زمینه. برخى از زنان در ناحیه اقیانوسیه در زمینه ى حوزه‌هاى مختلقى نظیر نصب یا نگهدارى سخت افزار یا نرم افزار، مهارتهاى مبتنى بر اینترنت مانند telnet، f.t.p یا شبکه هاى ارتباط از طریق پست الکترونیکى (mailing lists) واقعا با مشكل روبرو بوده‌اند. نمایندگان یك سازمان غیردولتى زنان از فیجى تحت عنوان «اقدام زنان براى تغییر» عنوان كردند كه آنان حتى استفاده از فكس یا تلفن را ترجیح میدهند. گروههاى دیگرى در منطقه اقیانوسیه نیز اظهار نمودند كه تماسهاى حضورى و جلسات گروهى هنوز روشهاى موثرترى براى ارتباطات با دیگرسازمانهاى زنان در مقایسه با ارتباطات الكترونیکى شبكه‌اى است.
- آگاهى محدود زنان در زمینه انواع دیگر امکانات و فرصتهاى فراهم شده به وسیله فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات ( به غیر از دسترسى به اطلاعات).
- محدودیت دسترسى به اطلاعات آنلاین به زبانهایى غیر از انگلیسی. انگلیسى در بسیارى از كشورهاى آسیا و اقیانوسیه نه زبان اول است و نه زبان دوم و در صورتیکه هر استراتژى اطلاعاتى بخواهد موثر واقع شود یكى از مسایل اولیه كه میبایستى در نظر گرفته شود زبان است. زبان روسى ممکن بود بتواند در قفقاز و منطقه آسیاى مركزى تاثیر بیشترى داشته باشد. زبان چینى در چین، هنگ كنگ و تایوان و زبان بهاسا در مالزى و اندونزی.
http://www.isiswomen.org/onsite/knowhow/ict_gender.html
در این گزارش همچنین كیفیت اطلاعات ارسال شده بر روى وب یا گردش اطلاعات به واسطه سایر اشكال فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات به عنوان یكى دیگر از موضوعات كلیدى در ارتباط با زنان مطرح شده است. نسبت قابل توجهى از اطلاعات بر روى اینترنت از نوع پرونوگرافى است. تعدادى از زنان آسیا و پاسیفیك به وسیله اینترنت به سمت فحشا سوق داده شده‌اند (همان منبع). از سوى دیگر، گفته مى‌شود از این فناوریها به نحو موثرى در تلاشهاى جهانى جهت پایان بخشیدن به قاچاق زنان و دختران (حدود 700 هزار زن و كودك هرساله قاچاق میشوند) استفاده شده است. به عنوان مثال، از ابتداى سال 1995 از اینترنت براى ایجاد همکارى بین المللى، مذاکره و تبادل تجربیات براى خانمه دادن به قاچاق زنان استفاده شده است. در مواردى هم از این فناوریها براى گردآورى اطلاعات در خصوص قاچاق، اطلاع رسانى عمومى در این زمینه و حتى رهایى زنان قاچاق شده و بازگردانیدن آنها از طریق فراهم نمودن آموزشهاى شغلى، استفاده گردیده است( همان).
توصیه‌هایى نیز براى غلبه بر موانع و محدودیتهاى دستیابى زنان آسیا و اقیانوسیه به فناوریهاى اطلاعاتى و ارتباطات بعمل آمده است. برخى از این توصیه‌ها به شرح زیر فهرست گردیده است:
- بازسازى مجدد اطلاعات در دسترس بر روى اینترنت و تركیب امکانات اینترنت با امکانات رسانه‌هاى "سنتى" یا جا افتاده تر نظیر رادیو و چاپ.
- آموزش و ظرفیت سازى در مورد سازمانهاى غیردولتى زنان و گروههاى مردمى در زمینه مهارتهاى متعدد فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات - برخى از این نمونه‌ها آموزشى فعالیتى بوده است كه توسط یك سازمان غیردولتى تحت عنوان «آموزش شبكه سازى الكترونیکى زنان» صورت گرفت و نمونه دیگر آموزش انجمنهاى مردمى زنان درباره فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات كه توسط یك سازمان غیردولتى زنان در مانیل صورت گرفته است.
- تسهیل ایجاد و گسترش متون و محتوا بر روى وب، تولید و استفاده از منابع مربوط به این فناوریها به زبانهاى متفاوت. دو نمونه از اجراى این راه کار شامل تهیه بانك اطلاعات چند زبانه (توسط سازمان غیر دولتى aworc) و تولیدات رسانه‌اى ویژه زنان است كه به همت گروههاى رسانه‌اى زنان صورت گرفته است(توسط سازمان غیردولتى Isis international)
شبكه سازى و همكارى با سایر سازمانهاى رسانه‌اى و گروههاى جلب حمایت براى افزایش قابلیت دسترسى این فناوریها به واسطه همگرایى فناوریهایى نظیر رادیو و اینترنت.
http://www.isiswomen.org/onsite/knowhow/ict_gender.html
بوخارت و اولدر(2003) به ظهور نوعى انقلاب اطلاعاتى در خاور میانه اشاره داشته و متذکر شده اند كه این منطقه زمانى یكى از پیشرفته‌ترین بخشهاى دنیا بود؛ مردم این منطقه در ریاضیات، نجوم، علوم و پزشكى مهارت داشتند و به خاطر شعر و هنرهاى دیگر شهرت داشتند. این پیشرفت با گسترش امپراتورى اسلامى همزمان شد و در واقع آنچه امروز تحت عنوان خاور میانه و شمال آفریقا باقى مانده است، بقایاى همان امپراتورى بزرگ اسلامى است. این دو پژوهشگر بر این باورند كه این منطقه بار دیگر با اقتصاد جهانى در حال پیوند خوردن است و با گسترش اخیر فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات که به توسعه اقتصادى این منطقه كمك میكند بار دیگر آن را در ارتباطى نزدیک با اقتصاد جهانى قرار مى‌دهد. ایندو محقق در گزارش خود جدولى از شاخصهاى فناوریهاى اطلاعات و ارتباطات را در تائید این نظر خویش ارائه مى‌کنند . طبق نظر ایشان، ارتباطات از راه دور در سراسر منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در طى 10 سال گذشته بسیار بهبود یافته است هرچند هنوز بسیارى كشورها به لحاظ تعداد خطوط تلفن، ارتباطات بین المللى و بویژه خدمات و ارتباطات اینترنتى زیر میانگینهاى جهانى قرار دارند.





بوخارت و اولدر اعتقاد دارند كه موفقیت اقتصاد مبتنى بر فناوریهاى ارتباطات و اطلاعات شدیداً در گروى مشاركت تمامى مردم است و لذا هم مردان و هم زنان باید در این امر مشاركت داشته باشند. گسترش فرصتهاى کاربرد ICTs نه تنها براى زنان بلکه همچنین براى كشورهاى عربى در کل سودمند به حساب آمده است. به اعتقاد ایشان وارد شدن این فناوریهاى جدید به دنیاى اعراب ابزار كاملى را براى زنان بمنظور تقویت وضعیت اجتماعى‌شان در جامعه فراهم میكند و باعث خودآگاهى آنان و همچنین مشاركت بیشتر در نیروى كار میگردد(همان منبع).
این دو پژوهشگر همچنین یادآور شده اند هرچند نفوذ اینترنت روند آهسته‌اى در خاور میانه داشته، ولى هم اینک وب سایتهاى بسیارى به زبان عربى و انگلیسیدر دسترس زنان عرب قرار دارد و برخى حتى مخصوص زنان طراحى شده‌اند نظیر سایت «ارتباط زنان عرب» www.arabwomenconnect.org كه تحت نظارت بنیاد توسعه زنان سازمان ملل متحد است.
در سپتامبر 1996 برنامه زنان APC اقدام به انجام یك نظرخواهى از بیش از 700گروه زنان و زنان منفرد از طریق پست الكترونیکى براى تعیین نیازهاى شبكه سازى الكترونیکى و تعیین فرصتهاى تازه نمود. طبق گزارش فارول و همكاران(Farewel et al., 1999)
نتایج کلى این پژوهش آشكار ساخت كه علیرغم موانع بسیار زنان گامهاى بلندى براى دستیابى به ارتباطات الكترونیکى برداشته‌اند و از حمایت و تسهیلات ایجاد شده بوسیله برنامه هاى آموزشى نظیر برنامه حمایت و فعال سازى از سوى شبكه‌هاى APC استفاده برده‌اند.
به نظر مى‌آید كه افزایش ارتباطات و سهیم شدن در دانش توسط زنان نه تنها در جنوب و شرق اروپا، بلكه در جوامع دوردست در شرق و غرب باعث شده است كه دورنماى مشاركت اینترنتى زنان بهبود یافته و در جهت دنیاى عادلانه‌ترى براى زنان پیش مى‌رویم.

فهرست منابع

-Bukhart Grey. E.and Older Susan (2003) The information Revolution in the Middle East and North Africa. Santa Monica:RAND

- Farewell. E. Wood. P.James M.Banks K.(1999) Global Networking for Change. Experiences from thee APC Womens Programme. Pp102-113 in women@internet. Creating New Cultures in Cyberspace. Edited by Wendy Harcourt. Society for international development.

- Gittler A.N.(1999) Mapping womens Global Commiunication and Networking PP.91-101 in Women @internet creating new cultures in Cyberspace. Edited by Wendy Harcourt. Society for international development.

- Hamelink S. J. (1999) Human development pp23-45 in M.Tawfik(chief editir) Word communication and information report 1999-2000 unesco .

-UNESCO (1996) Word Science Report 1996.Paris UNESCO

- - UNDP (2001) Creating a. development dynamic final report of the digital opportunity initiative UNDP july 2001

- Virtual Seminar Series on Gender and ICTs, July 2002.

-Women watch (2002) United nations department of economic and social Affairs
www.arabwomenconnect.org -http://
http://www.un.org/women watch /daw/egm/ict2002/online-

- http://www.itu.int.osg.spu.wsis-thenes/vision /vision.html

http://www. isiswomen.org /onsite/knowhow/ict_gender. htm-

- http://www.unesco.org/press/pr2002/02opal8e.htm
-http://www.wacc.org.uk
http://www.worldbank.org/gender/digitaldivide-


http://www.worldcivilsociety.org/report-

-http://www.cyberatlas.internet.com/big_picture /geogeraphics/article

-http://www.arabwomen.connect.org




لینک ثابت || اضافه شده توسط آرش کریم بیگی|| نسخه قابل چاپ || بازگشت به صفحه اصلی || آرش کریم بیگی

برای عضویت در خبرنامه پیامکی ایستنا اینجا را کلیک کنید. برای عضوریت در خبرنامه روزانه ایمیلی ایستنا؛ نشانی پست الکترونیکی خود را در فرم زیر وارد نمایید. پس از آن به صورت خودکار ایمیلی به نشانی شما ارسال میشود، برای تکمیل عضویت خود و تایید صحت نشانی پست الکترونیک وارد شده، می بایست بر روی لینکی که در این ایمیل برایتان ارسال شده کلیک نمایید. پس از آن پیامی مبنی بر تکمیل عضویت شما در خبرنامه روزانه  ایمیلی ایستنا نمایش داده میشود.


فهرست آخرین عناوین

 
    تبليغات  
 







 
  سفارش آگهی