فناوری اطلاعات

رو در رو با عبدالمجید ریاضی:اینترنت ملی در 90 دقیقه


گفتگو: شهرام شریف - محمد طاهری
ناشر: دنیای اقتصاد


عبدالمجید ریاضی در پایان مصاحبه زودتر از ما از روی صندلی خود برمی‌خیزد و با لبخند همیشگی‌اش تا دم در راهنمایی‌مان می‌كند. برای مردی كه عنوان «فرد نخست IT كشور» را هم‌اكنون بر دوش می‌كشد، طرح اینترنت ملی كه پرورده خود او است، آن قدر اهمیت دارد كه تا به جای 30 دقیقه زمان تعیین شده برای مصاحبه ،90دقیقه با حرارت از آن دفاع كند. با این همه در پایان این 90 دقیقه می‌شد حدس زد او از قانع نكردن مصاحبه‌گرانش اصلا خوشنود نیست، بنابراین، كمی صمیمانه می‌گوید: «شما هم باید از این حركت ملی حمایت كنید».
یك هفته بعد از این مصاحبه مجلس به بودجه 10میلیارد تومانی اینترنت ملی به دلیل نامفهوم بودن آن رای نداد.


آقای ریاضی اجازه بدهید نخستین سوالمان را با مهم‌ترین موضوعی كه شما در مدت فعالیت خود مطرح كردید، آغاز كنیم. اینترنت ملی یعنی چه؟


بسم‌ا...‌الرحمن الرحیم. دلیل مطرح شدن اینترنت ملی چند بحث است. نخست اینكه هم‌اكنون دسترسی ما به اطلاعات حتی در داخل كشورمان، از یك مسیر بین‌المللی گذر می‌كند و از این جهت پهنای باند زیادی مصرف می‌كنیم به همین دلیل داشتن اینترنت ملی پهنای باند درخواستی ما را كاهش می‌دهد و هزینه كمتری را هم به كشور تحمیل می‌كند. نكته دیگر این است كه هم‌اكنون وابستگی ما به شبكه اینترنت زیاد است. اگر روزی ارتباط ما با اینترنت قطع شود تمام دسترسی ما نیز مختل می‌شود. هم‌اكنون حتی سایت‌هایی كه دامنه IR دارند نیز وابسته به اینترنت هستند. بدین‌شكل كه اگر اینترنت قطع شود، دسترسی به سایت‌هایی از این دست نیز قطع می‌شود، حتی اگر این سایت‌ها در داخل كشور هاست شوند، بنابراین، ما به یك شبكه ملی اینترنتی نیاز داریم كه بتوانیم به این نیاز‌ها پاسخ بدهیم.


از صحبت شما این‌‌طور برداشت می‌كنم كه وضعیت ما متفاوت از تمام دنیا است چون این شبكه (اینترنت) هم‌اكنون تقریبا در تمام كشور‌های جهان گسترده شده ولی حداقل جایی را سراغ ندارم كه در سطح یك كشور در اندیشه ایجاد شبكه موازی و مستقل از اینترنت باشد؟


من برای شما توضیح می‌دهم كه چرا باید به این سمت حركت كنیم. فكر می‌كنم واضح است تا پایان برنامه ما 22میلیون كاربر باید داشته باشیم كه از این تعداد باید 5/1میلیون نفر از طریق خطوط (ADSL) به اینترنت متصل شوند. این حكم برنامه چهارم است. بقیه باید از طریق خطوط معمولی تلفن به اینترنت وصل شوند كه باید این خطوط «Dial up» هم 56k سرعت داشته باشد. در 1200 نقطه كشور‌ ما دانشگاه داریم. بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها هم در 1000 نقطه كشور پایگاه دارند. اداره‌ها و سازمان‌ها هم حداقل در 1000 نقطه به اینترنت نیاز دارند. همه اینها را در نظر داشته باشید به اضافه 60هزار مدرسه‌ای كه در كل كشور به اینترنت نیاز دارد. «‌IDC»‌ها باید به اینترنت متصل شوند و شبكه‌هایی هم باید برای كنترل امور جاری شهر ایجاد كنیم. مثل شبكه‌های كنترل ترافیك شهر‌ها. ما قصد داریم كاربرد «شبكه ملی» را به نقاطی كه برشمردیم،‌ تعمیم دهیم.


بخش‌های اقتصادی چطور؟ مثلا شبكه بانكی هم به این شبكه ملی متصل می‌شوند؟
به طور قطع. بانك‌ها و بورس هم جزو نقاط اصلی طرح ما هستند. باید به گونه‌ای شرایط را فراهم كنیم كه كل كشور را در قالب یك سیستم یكپارچه، پوشش دهیم.
با چه شكل فنی و پهنای باندی؟
پهنای باند این شبكه باید در قالب همان طرح ملی خودمان تعریف شود. به این ترتیب شبكه‌ای خواهیم داشت كه در وهله اول ملی است و در وهله دوم مستقل از اینترنت جهانی عمل خواهد كرد.


یعنی ارتباط ایران با شبكه جهانی اینترنت قطع خواهد شد؟
نه. ما در پی قطع ارتباط با اینترنت جهانی نیستیم. قصد داریم پهنای باند خارجی را كم كنیم و در عوض پهنای باند داخل را افزایش دهیم. دنبال بالا بردن امنیت شبكه هستیم و مایلیم سرعت اینترنت را هم افزایش دهیم.
به همه اینها باید پایداری شبكه را هم اضافه كنید. حتما به خاطر دارید كه با یكبار قطع شدن كابل در مسیر جاسك- فجیره ما چگونه دچار مشكل شدیم. اگر شبكه‌ای كه ما قصد راه‌اندازی آن را داریم، ظهور كند خیلی از مشكلات ما حل خواهد شد. شبكه موردنظر ما تكمیل‌كننده بانكداری الكترونیكی، بهداشت الكترونیكی و دولت الكترونیكی خواهد بود.
اظهارات شما كمی عجیب به نظر می‌رسد. از سویی می‌گویید قصد قطع اینترنت را ندارید ولی از طرف دیگر می‌خواهید پهنای باند خارجی را كاهش دهید، هم‌اكنون بخش عمده كاربری ما در اینترنت اطلاعات و محتوایی است كه در داخل وجود ندارد. بنابراین، هرگونه محدودیت‌ ایجاد كردن برای آن به معنی به حداقل رساندن كاربری می‌تواند تعبیر شود؟
نه. قصد ما این نیست. ما قصد داریم همه امور جاری دولت را در یك شبكه پكپارچه تعریف كنیم. هرسازمانی اختیار دارد به اینترنت متصل شود یا نشود. اما قصد ما این است كه امور جاری دولت را در یك‌ شبكه واحد تعریف كنیم.


پس این شبكه قابلیت اتصال به اینترنت را هم دارد. این طور نیست؟
به طور قطع.


هدف شما از طراحی این ایده چیست؟ یعنی تصور می‌كنید جنگ سیاسی ایران و آمریكا به صحنه اینترنت كشیده خواهد شد؟ آیا از این نگران هستید كه آمریكا، در تحریم‌های احتمالی، ایران را از اینترنت محروم كند یا...؟
همین‌جا باید حرف شما را قطع كنم. هدف ما به‌هیچ عنوان به مسائل سیاسی بر نمی‌گردد. احتمال قطع شدن اینترنت ایران توسط آمریكا موضوعی دست اول نیست. بیشتر بحث تامین منافع اقتصاد ملی است.
در نظر داشته باشید كه اگر ایران قصد دارد، متناسب با شرایط روز دنیا،‌ به دنبال تكمیل سیاست‌های اقتصادی باشد، باید در حوزه اینترنت، پهنای باندی بسیار وسیع داشته باشد. آنچه در برنامه چهارم پیش‌بینی شده است، به طور قطع امكانات وسیعی می‌طلبد. اما آنچه ما در قالب طرح «شبكه ملی» پیگیری می‌كنیم، می‌تواند ضمن تامین نیاز‌های كشور، صرفه‌جویی هم در پی داشته باشد.
چه منفعت اقتصادی دارد؟
ما به پهنای باند كمتری نیاز خواهیم داشت. علاوه بر این، مدیریت شبكه را خود در دست خواهیم داشت. حالا اگر روزی روزگاری هم اسیر انحصارطلبی آمریكایی‌ها شدیم و یا دیگر كشورها خواستند اینترنت‌ها را قطع كنند، ما دچار معضل و دردسر نشویم.
در صورتی كه دسترسی ما به اینترنت جهانی قطع شود، شبكه مورد نظر شما كارایی خود را از دست خواهد داد؟
نه. این شبكه ماهیت مستقلی از اینترنت جهانی خواهد داشت. این نكته خیلی مهمی است. البته شبكه اینترنت به گونه‌ای طراحی شده كه اگر بخشی از آن قطع شود، قابلیت فعالیت آن از طریق دیگر وجود دارد ولی اتصال به هر شكلی لازمه پایداری شبكه است.
مسلما ما نمی‌توانیم اینترنت را دوباره خلق كنیم و بعد بخواهیم آن را به شبكه اینترنت جهانی بچسبانیم. آیا مناسب‌تر نیست نام این شبكه شما را «اینترانت» بگذاریم كه با مفاهیم فنی كه از شبكه‌ها سراغ داریم هم سازگارتر است؟
برای ما مهم‌تر از همه چیز درك مفاهیم است. شما هر طور دوست دارید برداشت كنید ما روی واژه‌ها بحث نداریم.
اتفاقا نخستین انتقادی كه به طرح شما وارد می‌شود نام آن است؟
چه انتقادی؟
اینترنت اسم خاص است. نمی‌شود این اسم خاص را به پدیده‌های دیگری تعمیم داد.
شما به من جواب دهید به كدام شبكه خاص اینترنت می‌گویند؟ این سوال من از شماست.
اینترنت هم‌‌اكنون مجموعه‌ای از شبكه‌هاست كه از یك شیوه ارتباطی ویژه بهره‌ می‌برند، به همین دلیل به هر مجموعه از كامپیوترها و شبكه‌ها اینترنت نمی‌گویند از این جهت هرگونه شبكه موازی دیگر را نمی‌توان اینترنت نامید.
شما برای «اینترنت 2» چه توجیهی دارید؟
تا آنجا كه می‌دانم شبكه خاصی است و هنوز فراگیر نشده.
نه. در آمریكا وجود دارد. به همان اسم «اینترنت2» شما خودتان جواب خودتان را دادید. اینترنت 2 جهانی نشده است اما همه آن را به همان اینترنت 2 می‌شناسند.
به هر حال اسم آن اینترنت 2 است و با شبكه موردنظر ما تفاوت‌هایی دارد اما اجازه بدهید برگردیم به همان اینترنت 1... .
اول اجازه بدهید همین بحث را به جایی برسانیم بعد برویم سراغ مباحث بعدی. نمی‌‌خواهم به شائبه‌ای كه شما به وجود آورده‌اید، پاسخ ندهم. این قسمت از گفته شما را قبول دارم كه معتقدید، اینترنت در دنیا به یك كلمه خاص تبدیل شده است و از هر‌كس هم بپرسید، می‌گوید اینترنت شبكه‌ای است كه كامپیوترهای دنیا را به هم متصل می‌‌كند.
اما از نظر من نوعی كه كارم را به صورت تخصصی دنبال می‌كنم، اینترنت تعریف دیگری دارد. اگر بشود شبكه‌ای درست كرد كه ویژگی‌های اینترنت راداشته باشد در سطح محدود توزیع شده و در نهایت قابلیت اتصال به شبكه جهانی را هم داشته باشد، برای من اهمیت دارد. حالا شما هر اسمی كه می‌‌خواهی روی آن بگذار. ما اسم آن را می‌گذاریم «اینترنت ملی».
اما در صورتی كه شما تكه‌ای از اینترنت را قطع كنید، دیگر اسم آن اینترنت نیست. باید اسم دیگری داشته باشد.
نه این طور نیست. اتفاقا ویژگی طرح ما همین‌جا است. هدف ما این است كه اگر دنیا خواست رابطه‌اش را با ما قطع كند، ما بتوانیم بین خودمان رابطه برقرار كنیم.
بسیار خوب آیا به این هم فكر كرده‌اید كه اصولا پروتكل‌های اینترنت قابلیت قطع شدن و استفاده داخلی در شبكه‌ای دیگر را دارد یا نه؟
شما خودتان چند دقیقه‌ پیش مطلبی گفتید كه من در اینجای بحث از آن استفاده می‌كنم.
مگر نگفتید «اینترانت». فرض كنید طرح ما هم به نوعی اینترانت است. این خاصیت را دارد كه تمام پروتكل‌هایی كه اینترنت از آن پشتیبانی می‌كند، اینترانت هم پشتیبانی خواهد كرد.
اگر شما همین الان با صراحت بگویید كه قصد دارید شبكه‌ای راه‌اندازی كنید كه داخلی است و قرار نیست به اینترنت متصل شود، ما حرف شما را قبول خواهیم كرد. در واقع ایجاد شبكه‌ای داخلی كه مجموعه‌ای از سرویس‌های مناسب و امن را مثلا برای بخش دولتی ما ارائه دهد اصلا جای مناقشه ندارد اما وقتی می‌خواهید كل كاربری یك كشور را به شبكه‌ای وابسته كنید نیازمند كار بسیار عظیمی است كه حتی نتیجه آن ممكن است. با اهداف اولیه شما منطبق نباشد؟
چرا فكر می‌كنید این شبكه نباید به اینترنت متصل باشد؟
به خاطر آن كه در آن صورت شما شبكه بسیار پرهزینه‌ای را ایجاد خواهید كرد در حالی كه آنچه الان موردنیاز ما است زیرساخت‌های نامناسب است وگرنه بسیاری از سرویس‌‌های مورد اشاره شما با تقویت شبكه فعلی قابل دسترسی است ضمن این كه می‌شود از خود اینترنت هم بهره گرفت.
اینترنت برای ما وابستگی ایجاد می‌كند.
مگر همه دنیا به آن وابسته نیست؟
ما نمی‌خواهیم باشیم. تا حد امكان نمی‌خواهیم وابسته باشیم.
خود آمریكایی‌ها هم نمی‌توانند الان اینترنت را آمریكایی بخوانند چون بخشی عمده‌ای از منابع اینترنتی هم‌اكنون در كشورهای مختلف توزیع شده، البته آنها هنوز حاكمیت خود را بر این منابع حفظ كرده‌اند ولی الان مثلا كسی نمی‌گوید من عضو شبكه آمریكایی اینترنت هستم در واقع طی سال‌های گذشته وجه بین‌المللی آن بسیار قوی‌تر از وابستگی‌های تاریخی آن شده است.
تمام «بك‌بن»‌های اصلی اینترنت در آمریكا وجود دارد. آمریكا تعارف می‌كند كه می‌گوید اینترنت مال همه است. صاحب اصلی اینترنت همان آمریكا است. شما نمی‌گذارید من حرفم را كامل بزنم. سوال‌های شما جهت بحث را عوض می‌كند.
پیشنهاد می‌كنم به همان بحث اینترانت برگردید.
اینترانت به شبكه‌ای می‌گویند كه یك بنگاه اقتصادی برای سهولت ارتباطات خود آن را تنظیم می‌كند و می‌تواند براساس آن چند اداره و چند سازمان را در نقاط مختلف به هم متصل كند.دسترسی به شبكه‌های اینترانت، اختصاصی است. ما نمی‌خواهیم این كار را انجام دهیم. هدف ما طراحی یك شبكه شبه اینترنتی است كه همه به آن دسترسی دارند و گستره آن در سطح كشور است.تمام پروتكل‌هایی كه از اینترنت پشتیبانی می‌كنند. از شبكه موردنظر ما هم پشتیبانی خواهند كرد. در عین حال این شبكه به اینترنت جهانی هم متصل خواهد شد. در این صورت اگر روزی روزگاری قصد داشتند در حوزه اینترنت ما را تحریم كنند ما زیاد ضربه نخواهیم خورد.
براساس آنچه گفتید شما به دنبال شیوه خاصی از مسیریابی هستید كه اطلاعات در داخل كشور جابه‌جا شوند و نه دور قاره آمریكا بزنند و برگردند داخل. برای برآورده كردن این كار به چند IXP یا در مقیاس بسیار وسیع به یك روت سرور (ROOT SERVER) نیاز دارید آیا می‌دانید الان در دنیا چند روت سرور وجود دارد؟
هر چقدر كه باشد.
13 تا كه 9 تای آن در ایالات متحده قرار دارد.
اما MIRRORهای زیادی هم در جاهای دیگر هست.
بله ولی آیا شما می‌توانید مجوز ایجاد روت سرور و یا حتی MIRROR آن را برای ایران را بگیرید؟
شما یا ارتباط با شبكه جهانی دارید یا ندارید اگر دارید كه به راحتی می‌توانید متصل شوید به‌همین (ROOT SERVER) هم متصل می‌شوید اما اگر نداشته باشید هزاران آدرس را كه در خارج از كشور «هاست‌» شده‌اند به چه درد ما می‌خورد در حالی كه ما می‌توانیم هزاران آدرس را كه روی IDCهای كشور، «هاست‌» شده‌اند می‌توانیم روی سرور بگذاریم، نمی‌‌توانیم؟
فكر می‌كنید با یك «روت سرور» شبكه شما كار خواهد كرد؟
این مسائل فنی كار هستند كه به مرور باید حل شود كه در نهایت به آن چه می‌خواهیم، برسد.
اتفاقا بخشی از بحث ما هم مشكل فنی قضیه است، یعنی شما می‌توانید از نظر فنی شبكه اینترانت یا شبكه «اینترنت دوم» را درست بكنید یا نه؟
شما اسمش را هر چه دوست دارید بگذارید. شما گیر‌داده‌اید به اینترنت بعد می‌گویید نمی‌شود. اگر اینترانت باشد و از دید شما قابلیت اجرا هم داشته باشد، من اسمش را همان چیزی می‌گذارم كه شما دوست دارید.
در هر صورت باز با هم بحث خواهیم كرد.
ظاهرا همه اظهارات شما در چند نگرانی و دغدغه خلاصه می‌شود. شما نگران سایت‌هایی هستید كه در خارج از كشور «هاست‌» شده‌‌اند و بعد می‌گویید می‌شود سایت‌ها را در شبكه ملی خودمان هاست‌ كنیم. سوال این جا است، فقط به خاطر همین است كه قصد دارید 900‌میلیارد تومان هزینه كنید.
نه فقط این نیست. امنیت هم هست.
شما نگران هستید كه كشورهای دیگر، بتوانند به اطلاعات در گردش ایران دسترسی داشته باشند. این طور نیست.
از قول من این را نگویید و لطفا حرف خودتان را درقالب پاسخ‌های من نگنجانید.
خود شما گفتید كه بخش عمده‌ای از اطلاعات كشور ما در خارج از كشور‌ها هاست‌ شده است و گفتید كه ممكن است مورد دستبرد و سرقت قرار گیرد.
ببخشید هنوز مطلب را متوجه نشده‌اید. شما دو مساله دارید زمانی می‌گویند كه اگر اسم فرزند شما در جهان پخش خواهد شد و بعد بگویند كه این آقازاده به كدام مدرسه می‌رود و نمره‌اش هم مثلا عدد X است آیا این مشكل ایجاد خواهد كرد؟
اما زمانی كه اطلاعات 17‌میلیون نفر، هر روز به صورت بسته‌بندی، دست خارجی‌ها بیفتد این اشكال ایجاد خواهد كرد. اما اگر «هاست‌» این اطلاعات داخل كشور باشد من قدرت مدیریت خواهم داشت. خارجی‌ها در شرایط فعلی، همه اطلاعات ما را در اختیار دارند. همه چیز را به‌راحتی تحلیل می‌كنند. این یك مورد است. یا مثلا اطلاعات آقای عباس حسینی را دارید كه الان در مكه، در فلان هتل اقامت دارد. این مهم نیست اما داشتن اطلاعات همه حاجی‌های ایران، خیلی خطرناك است. زمانی كه اطلاعات به صورت «بالكی» به خارجی‌ها سپرده می‌شود، به طور قطع خطرناك است. قبول دارید كه دادن اطلاعات به صورت بالكی به خارجی‌ها خیلی برای كشور به مصلحت نیست.
اما آقای ریاضی «دیتا سنتر» می‌‌تواند این مشكل را حل كند.
دیتا سنتر اگر امنیت داشته باشد می‌تواند این مشكل را حل كند.
اما «دیتاسنتر» هم كه با شبكه داخلی فرق می‌‌كند. گذشته از آن از نظر فنی آیا امكان پیاده شدن چیزی كه شما می‌خواهید وجود دارد.
اگر شما شبكه‌ای داخلی، با گستره دسترسی همه به آن نداشته باشید، «IDC» به آن معنی نمی‌توانید نصب كنید. مگر اینكه بگویید «IDC» خودمان خواهیم گذاشت. آن وقت یك پهنای باند 100میگ را به آن متصل می‌كنیم.
پهنای باند گرفتن چیز بدی است؟
چیز بدی نیست اما پول زیادی می‌خواهد.
خب این یك مبادله است، امروزه پهنای باند، یك شاخص توسعه یافتگی محسوب می‌شود.
نه این طور نیست. شما اشتباه می‌‌كنید. یعنی معیاری نیست برای داد و ستد اطلاعات. ببینید اگر تخصصی ندارید، لطفا ما را وارد مباحث عجیب نكنید. برای شما مثالی می‌آورم باید با شبكه تلفن ثابت آشنایی داشته باشید. فرض كنید ما یك شبكه تلفن داخلی داریم. اگر شما در یك نقطه از تهران قصد داشته باشید به دوست خود زنگ بزنید به طور قطع از طریق همان مركز تلفن، خود ارتباط شما برقرار خواهد شد و «ترانك»‌هایی كه بین این مركز تلفن و مركز دیگر است، اشغال نخواهد شد. اما اگر از منطقه‌ای به منطقه‌ای دیگر، خط تماس شما برقرار شود، به طور قطع خط ارتباط شما از یك «ترانك» به یك «ترانك» دیگر متصل خواهد شد و به این دلیل كه تعداد ترانك‌ها محدود است، كمبود به وجود می‌آید. همین‌طور شما در نظر بگیرید برای ارتباطات بین استانی و میان‌شهری كه از همین قاعده پیروی می‌كند. حالا اگر زمانی خط تلفن شما مربوط به تركیه باشد و خط تلفن من مربوط به پاكستان، در این صورت هر زمان كه من قصد داشته باشم به شما تلفن بزنم، خط ارتباط من از طریق پاكستان به تركیه متصل خواهد شد. از نظر شما، می‌شود به این وابستگی توسعه‌یافتگی گفت؟
اما طراحی شبكه تلفن با اینترنت، تفاوت زیادی دارد.
من هم قبول دارم. اما برای اینكه می‌خواهم منظورم را به شما بفهمانم، از این مثال استفاده كردم.
بحث اینجا است كه در اینترنت، من بلافاصله با یك نفر، در آن طرف دنیا می‌توانم ارتباط برقرار كنم.
به هر شكل، شما به پهنای باند نیاز دارید.
بله و اتفاقا زیاد بودن پهنای باند اشكالی ندارد و چون شما در ازای آن اطلاعات وارد كشور می‌كنید و اطلاعات یك كالای ارزشمند است.


به این موضوع هم كاری ندارم. بحث اصلی من این است كه شما فكر می‌كنید دولت باید شبكه داخلی مورد نیازش را هم روی اینترنت قرار دهد. این اشكال دارد. فرض كنید روزنامه «دنیای اقتصاد» سروری دارد كه سایت روزنامه روی آن «هاست» شده است، اگر این هاست‌ روی یك پهنای باند داخلی و یك شبكه داخلی طراحی شده باشد، برای كاربران شما راحت‌تر است یا روی شبكه جهانی. اگر كاربران شما بتوانند از داخل كشور به راحتی به روزنامه شما دسترسی داشته باشند، بهتر است یا از یك كشور دیگر.حالا اگر ما همه سایت‌های خودمان را بتوانیم روی شبكه‌ای داخلی، هاست كنیم نشانه توسعه‌نیافتگی است؟
من كی گفتم شبكه اینترنت ملی نشانه توسعه‌نیافتگی است؟
شما دارید دقیقا همین را می‌گویید. اظهارات خودتان را سانسور نكنید، خوانندگان متوجه می‌شوند كه شما چه می‌گویید. شما به صورت مطلق می‌گویید، هر چه ارتباط ما با كشورهای دیگر بیشتر باشد، این نشانه توسعه‌یافتگی است. زمانی میزان مصرف برق نشانه توسعه‌یافتگی بود. سوال من این است كه مگر مصرف مشتری برق می‌تواند شاخص توسعه‌یافتگی باشد.
خودتان بهتر می‌‌دانید كه اینترنت و اطلاعات كاركردی مثل برق و آب ندارند ضمن اینكه منظور ما شاخص «recive» (دریافت) است چون ما بیشتر دریافت كننده اطلاعات هستیم. چون الان اطلاعات قابل‌توجهی را روی شبكه نداریم.
اتفاقا این شاخص، Recive نشانه وابستگی است. به این دلیل كه این شاخص ثابت می‌كند كه ما واردكننده اطلاعات هستیم. اگر ما همین «IDC» را داشته باشیم و اطلاعات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ما روی شبكه‌ای بومی قرار بگیرد، دیگران باید اطلاعات ما را «دانلود» كنند. این نشانه توسعه‌یافتگی است و نشان می‌دهد ما در تولید علم سهم داریم. وگرنه، كاری ندارد ما اینترنت را مجانی كنیم، بلافاصله شاخص‌ها رشد خواهد كرد. آیا این نشانه توسعه‌یافتگی است.
اتفاقا ارزان شدن اینترنت كاملا نشانه توسعه‌یافتگی است و اصلا خود شما موضوع اینترنت رایگان و ارزان را مطرح كردید این‌طور نیست؟
باز مجبورم مثال بزنم. فرض كنید دانشگاه صنعتی شریف قصد دارد «آموزش از راه دور و آموزش الكترونیكی» داشته باشد، می‌تواند «IDC» خود را در دانشگاه نصب كند. آن وقت ما در وزارتخانه وظیفه داریم بستری فراهم كنیم كه از سراسر ایران، دانشجویان بتوانند به این «IDC» متصل شوند. ما می‌توانیم 100مگابیت پهنای باند به دانشگاه شریف بدهیم. استادان این دانشگاه می‌توانند در كلاس‌های خود دوربین بگذارند. از آن طرف به روستاهای آذربایجان یا خراسان همان قدر پهنای باند می‌دهیم كه بتوانند كلاس دانشگاه شریف را ببینند. آیا این امكانات از نگاه شما بد است و می‌تواند نشانه توسعه‌نیافتگی ما باشد. ما می‌توانیم از طریق ایجاد شبكه ملی، كنترل شهرها را در دست بگیریم. كنترل ترافیك‌های شهری و تردد در جاده‌های بین‌شهری را. كافی است نیروی انتظامی اراده كند هر جا كه صلاح‌ دیده ما می‌توانیم پهنای باند بدهیم. اگر ما تلقی درستی از جامعه اطلاعاتی داشته باشیم، می‌توانیم قدم‌هایمان را آگاهانه و عاقلانه برداریم. این در فرهنگ اسلامی ما هم وجود دارد. «تقفوا ما لیس لك به علم» یعنی چیزی را كه نسبت به آن علم نداری، دنبال نكن.
شما اگر امروز می‌خواهید یك یخچال بخرید آیا همین‌طور چشم‌ بسته زنگ می‌زنید به فروشگاه می‌گویید یك یخچال بفرست هر چی می‌خواهی به تو می‌دهم. این بهتر است یا اینكه شما همه یخچال‌ها را بتوانید تشخیص بدهید چه سازنده‌هایی وجود دارد چه مدل یخچال‌های وجود دارد، در چه اندازه‌هایی وجود داره، نیاز شما چی هست و قیمت اینها چی هست و اینها را باهم مقایسه كنید. 100‌درصد یقین پیدا كنید كه از بین تمام یخچال‌های موجود تو مملكت شما بهترین را انتخاب كردید و كمترین قیمت را هم دادید. این بد است؟
اینها همه خوب است، اما تصور می‌كنم به سوال من بی‌ارتباط باشد.


دارم الان می‌گویم شما حوصله ندارید. من می‌خواهم بگویم در نیازهای اطلاعاتی آحاد مردم ایران، 80‌درصد نیازهای اطلاعاتی داخل كشور وجود دارد.


اتفاقا در یك مصاحبه از شما هم خواندم كه 80‌درصد نیازهای اطلاعاتی كاربران اینترنت در داخل كشور است، اما آنجا گفتید كاربران اینترنت و نه آحاد مردم؟
ببینید اشكال ما همین است، اتفاقا چیزهایی كه در دنیا به ما دیكته می‌كنند ما را به سمت و سویی سوق می‌دهند كه همان اینترنت با همان وضعیت به داخل روستا ببریم، بعد روستاهایمان و همه افراد روستایی را وصل كنیم به آمریكا و كانادا، به خاطر اینكه این تجربه همه دنیا است. برادر من اینترنت را وصل كن به آلمان یا به هر جای دیگر، هدف توسعه این نیست مثل اینكه بگوییم تلفن بدهیم به همه تا از صبح تا شب با خارج حرف بزنند خواهش می‌كنم رویكردتان را اصلاح كنید.
من اتفاقا فكر می‌كنم شما یك رویكرد ملی‌گرایانه دارید و می‌خواهید آن را به همه چیز تعمیم بدهید، اما حداقل اینترنت چنین قابلیتی را ندارد.
خواهش می‌كنم اگر می‌خواهید با تحلیل‌های خود عرایض من را بنویسید، حق ندارید.

بعید است آمریكا اینترنت ایران را قطع كند


آقای ریاضی! مطمئن باشید ما همه صحبت‌های شما را منعكس می‌كنیم، اما اگر واقعا این طرح ملی است اجازه بدهید، روی نقاط ضعف و قدرت آن بحث كنیم؟
شما می‌فرمایید كه آقا همه اینترنت داشته باشند، یعنی اینكه ما به همه لینكی اتصالی دهیم تا به خارج كشور وصل شوند، این نشان توسعه‌یافتگی است؟


نه خیر، این طوری نیست، من می‌گویم باید داخل ایران همه لینك ارتباطی با شبكه داشته باشند و تمام افراد و كسانی كه می‌توانند خدماتی به مردم بدهند خدماتشان را روی شبكه قرار دهند و مردم به جای اینكه راه بیفتند و انرژی مصرف كنند.چون ما قانونی در علم سایبر داریم كه می‌گوید اطلاعات و انرژی نسبت عكس به هم دارند. هر چه اطلاعات بیشتری داشته باشید انرژی كمتری لازم دارید. در اینجا هم ما باید این شبكه را ایجاد كنیم و مردم را به استفاده از آن ترغیب كنیم حالا شما اسم آن را بگذارید اینترنت، اینترانت یا هر چیز دیگر. از این طریق می‌توان به سمت تجارت الكترونیكی، آموزش الكترونیك و... رفت كه اطلاعاتش 80درصد از داخل كشور تامین می‌شود.
خود شما یك ماه خواسته‌های اطلاعاتی خود را جمع بزنید ببینید چقدر به خارج ربط پیدا می‌كند؟
هزینه راه‌اندازی این شبكه چقدر است؟


این شبكه اگر اعتباراتش تامین شود، 900 میلیارد تومان هزینه دارد و با توجه به اینكه كارهای سخت مثل ایجاد شبكه فیبر بین شهرها انجام شده و ساختمان‌‌سازی هم نداریم، پیش‌بینی می‌كنیم سه سال به طول بینجامد.
نحوه اتصال چگونه خواهد بود مثلا ISPها و كاربران چگونه به آن متصل می‌شوند؟


شما نسبت به بعضی دیگر سوالات دقیق‌تری می‌پرسید و این خوب است. الان شما از كاربری كه كارت اینترنت خریده است می‌پرسید چرا خریدی؟ می‌گوید كه برای ثبت‌نام در دوره آموزش الكترونیكی دانشگاه علم و صنعت. یعنی هزینه اینترنت را می‌دهد برای اتصال به دانشگاه داخلی.
ما می‌گوییم با این شبكه به شركت ISP م10‌ مگابایت می‌دهیم و به دانشگاه هم روی شبكه ملی 100‌مگابایت ارائه می‌كنید پس كاربر با سرعت بالا به دانشگاه‌ علم و صنعت متصل می‌شود.


از تجربه كشورهای دیگر در ایجاد اینترنت ملی خبر دارید؟
اغلب، حالا ممكن است آنها اسم آن اینترنت ملی نگذاشته باشند، اما شبكه یكپارچه كشوری را دارند.


چه كشوری‌هایی؟
كره جنوبی، چین، پاكستان هم اخیرا دارد این كار را انجام می‌‌دهد.
اینها هست اما شما عكسش را بپرسید، آیا كسی شبكه غیر‌یكپارچه‌ای مثل ما دارد من می‌گویم خیر. من نگران این هستم شما متوجه این موضوع نشوید و مطلب را به گونه‌ای بنویسید كه خواننده هم متوجه نشود.


آیا پیش‌بینی می‌كنید آمریكا ایران را تحریم كند؟ یعنی مثلا اینترنت را بنا به ملاحظاتی قطع كند؟
من بعید می‌دانم، چون آمریكا با این چیزها از خیلی كشورها استفاده‌های زیادی كسب می‌كند ولی ما باید جلوی آن را بگیریم اگر هم بكنند چه كار كنیم؟ معجزه كنیم؟ البته این تنها دغدغه ما نیست؟ این دغدغه حاكمیت آمریكا بر شبكه اینترنت برای اكثر كشورهای جهان وجود دارد. در ژنو با اروپایی‌ها به طور مشترك صحبت كردیم آنها هم دغدغه ما را داشتند و نگرانی داشتند اما با اعمال فشارهایی كه صورت گرفت نظرات آنها كم رنگ شد.
به نظر می‌رسید كه موضوع حاكمیت اینترنت در اجلاس WSIS اسیر یك شكل‌ سیاسی و دیپلماتیك شد و كشورهایی كه مخالف صریح حاكمیت اینترنت آمریكا بودند در یك اقلیت قرار گرفتند و بقیه كشورها جرات نكردند به آنها نزدیك شوند.
- نه اتفاقا در این جلسات مقدماتی WSIS همه راحت حرف خود را زدند. الان همه مطالب روی اینترنت قرار دارد.
- ما در بیانیه ایران نیز این مطلب را عنوان كردیم. الآن اگر بین اروپا و آمریكا یك رقابت تجاری روی اینترنت به راه بیافتد. آیا آمریكا قبول می‌كند كه روی این شبكه اروپا از آنها جلو بزند؟ من فكر نمی‌كنم و آنها حاكمیت را از دست نخواهند داد.
آیا می‌توان با مذاكره با مراكز تصمیم‌گیری مثل ICANN امنیت اقتصاد اینترنت ایران را تامین كرد؟
نه تاثیر ندارد، البته ما عضو ایكان هستیم.


تاثیر این قضیه روی اقتصاد چیست؟
برآورد اولیه ما 900‌میلیارد تومان بود، حدود 3‌سال تخمین ما برای اجرای پروژه است كه اگر اعتبار آنها تامین شود، این طرح اجرا می‌شود. البته زیرساخت‌ها و برخی امكانات دیگر آماده است.
ما طبق مدل‌هایی كه گذاشتیم تلاشمان این است كه ظرفیت‌های علمی و فنی داخل كشور را فعال كنیم و به ظرفیت‌های داخلی تكیه داشته باشیم. به‌خصوص در این زمینه هم ما پتانسیل و ظرفیت‌های خوبی در كشور داریم.
آیا سرمایه‌گذاری خارجی هم در این بحث انجام می‌گیرد؟
این به سیاست‌های كلان بستگی دارد، ما همه راه‌ها را باز كردیم و تمام مدل‌های مختلف اقتصادی می‌تواند وجود داشته باشد. اما مهم این است كه زیرساخت‌های ما باید دست دولت باشد. الآن خیلی از شركت‌های خصوصی كه مجوز نگرفته‌اند می‌توانند بیایند كار كنند و خطوط ADSL بدهند ما حمایت می‌كنیم. مهم این است كه این شبكه ایجاد شود.
بحث ضمانت اجرایی چطور؟ هنوز 90درصد پروژه‌ها در وزارتخانه‌ها و یا سایر بخش‌های دولتی معطل مانده و یا به نتیجه لازم نرسیده است؟
این سوال‌ها خوب و روشن و شفاف است. یكی از مسائل اصلی و اساسی، آموزش است. باید یكسری آموزش‌های عمومی و تخصصی داده شود و فضای آموزش شكل گیرد.
از لحاظ پتانسیل‌ها قصد داریم از پتانسیل‌های ایرانی در هر جای دنیا استفاده كنیم.
آیا بازارهای اقتصادی و بازار سرمایه هم می‌تواند در این بستر فعالیت مناسبی داشته باشد؟
ما موقعی كه یك شبكه مطمئن داخلی داشته باشیم كه با سرعت بالا شهروندان را به تمام مراكز اقتصادی وصل كند، همه بخش عمده تعاملات اقتصادی می‌تواند بر روی آن شكل گیرد. مانند بانكداری الكترونیكی، كسب و كار الكترونیك و ...
مثلا می‌توان دریافت یك لینك پرظرفیت می‌تواند یك CALL CENTER راه‌اندازی كرد.
همچنین با استفاده از همین شبكه به بازارهای بین‌المللی هم ارتباط داشت.
از حضور شما در این گفت‌وگو سپاسگزاریم


​​