فناوری اطلاعات

سهم‌ پررنگ فناوری اطلاعات و ارتباطات از سفره دانش‌بنیان‌

منبع: معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری
شرکت‌های دانش‌بنیان فعال حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش‌ترین سهم از باشگاه شرکت‌های دانش‌بنیان را به خود اختصاص دادو در سال 1395 تعداد شرکت‌های فعال این حوزه فناوری با رشدی قابل توجه، از مرز 500 شرکت فراتر رفت..
 
تصویب «قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان» و اجرایی شدن بندهای این قانون با تلاش معاونت علمی و فناوری، افق تازه‌ای فراروی این شرکت‌ها باز کرد.
 
شرکت‌های فعال و پیشرو در حوزه‌های گوناگون فناوری از نوپا و صنعتی، با قرار گرفتن زیر چتر حمایتی این قانون، توانستند  به سال‌های پیشین خود توانستند روند روبه‌رشدی را تجربه کنند. این رشد در تعداد فزاینده شرکت‌های هویداست، به طوری‌که تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان از .... در سال 1392 ، به بیش از 2960 شرکت در سال 95 رسید.
 
در این گزارش، به روند شرکت‌های دانش‌بنیان  بر اساس «حوزه‌های فناوری» از ابتدای اجرایی شدن قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در سال 1392 تا اکنون نگاهی داریم تا ضمن بررسی رشد هریک از حوزه‌های فناوری یادشده، نقش میزان اثرگذاری آن در زیست بوم دانش‌بنیان مشخص شود.
 
اکنون بیش‌ترین تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان متعلق به حوزه فناوری اطلاعات، ارتباطات و نرم‌افزارهای رایانه‌ای و پس از آن، محصولات پیشرفته سایر حوزه‌هاست.
 
رشد پر فراز و نشیب اما رو به جلوی شرکت‌های فناور حوزه‌های گوناگون
 
آمارها نشان می‌دهد اگرچه حوزه شرکت‌های دانش‌بنیان زیست‌فناوری، در سال‌ 92 انگشت‌شمار بودند اما تعداد این شرکت‌ها در سال 93 و با رشدی چندبرابری از مرز 100 شرکت فراتر می‌رود. در سال 1394 شرکت‌های این حوزه از مرز 200 شرکت عبور می‌کند و این روند روبه رشد در سال بعد نیز ادامه می‌یابد به طوری که سال 95، تعداد 247 شرکت در حوزه فناوری فناوری زیستی به ثبت می‌رسد.
 
اگرچه ستاد توسعه فناوری نانو از آغاز فعالیت خود در حمایت از پژوهش‌های مرز دانش فعال بوده، شرکت‌های دانش‌بنیان نانوفناور در سال 1393 کم‌تر از 5 شرکت بودند. اما در سال‌های 94 و 95 با روندی رو به رشد از مرز 50 شرکت عبور می‌کنند به طوری‌که در سال جاری 79 شرکت نانو فناور به عنوان دانش‌بنیان شناخته شده‌اند.
 
با توجه به نو بودن حوزه لیزر، اپتیک و فتونیک ، کمتر از 50 شرکت دانش‌بنیان در این حوزه فناوری حضور دارند، اما در سال 95 تعداد 57 شرکت در این حوزه به عنوان شرکت دانش‌بنیان فعالیت می‌کنند.
 
مواد پیشرفته شامل پلیمرها، سرامیک‌ها، فلزات و کامپوزیت‌ها، حوزه‌ای است که در سال  1393 تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان شناخته شده این حوزه به 50 شرکت نمی‌رسد، اما حرکت رو به جلوی زیست‌بوم دانش‌بنیان موجب می‌شود تعداد این شرکت‌ها در سال‌های بعد با عبور از مرز 50 شرکت، تعداد 183 شرکت‌ در این حوزه به جمع فعالان دانش‌بنیان می‌پیوندند.
 
شرایط اما در حوزه سخت‌افزارهای رایانه‌ای، برق، الکترونیک، کنترل و مخابرات، متفاوت است، به‌طوری‌که تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان در سال 1393، بالغ بر 150 شرکت دانش‌بنیان در این حوزه فعال هستند، اما سال‌های آتی رشد چند برابری را تجربه می‌کنند و اکنون بیش از 386 شرکت فعال این حوزه، خدمات و محصولات دانش‌بنیان خود را ارائه می‌کنند.
 
سهم بالای حوزه ICT از شرکت‌های دانش‌بنیان
 
رشد فزاینده شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه فناوری اطلاعات، ارتباطات و نرم‌افزارهای رایانه ‌ای نیز همین روند صعودی را تجربه کرده است و طی سال‍‌های اخیر، رشد کسب و کارهای نوپا به خصوص در حوزه خدماتی گواه این مدعا بوده است.
 
با آغاز فرآیند اجرایی قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، 200 شرکت این حوزه در سال 93فعال بودند، سال بعد اما با رشدی 200 درصدی، عدد این شرکت‌ها به 400 نزدیک می‌شود. این رشد جهشی در سال جاری نیز ادامه می‌یابد و اکنون،  بالغ بر 570 شرکت‌دانش‌بنیان حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، بیش‌ترین سهم را از عرصه فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان به خود اختصاص داده‌اند.
 
نمایشگاه تجهیزات و مواد آزمایشگاهی، جشنواره ملی علم تا عمل و حمایت‌هایی از این دست طی 3 سال اخیر موجب شده است تا بازار بکر و گسترده تجهیزات و مواد آزمایشگاهی کشور که دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و تحقیقاتی اعم از دولتی و خصوصی را شامل می‌شود، با توانمندی تولیدکنندگان فناور کشورمان تامین شود. بالغ بر 100 شرکت تولید کننده تجهیزات آزمایشگاهی، دانش‌بنیان هستند، این شرکت‌ها در سال 94 دوبرابر می‌شوند. در سال 95 308 شرکت دانش‌بنیان، تجهیزات، مواد و خدمات آزمایشگاهی کشورمان را تامین می‌کنند و برخی از آن‌ها، به دیگر کشورها صادرات دارند.
 
تولیدکنندگان داروهای پیشرفته اگرچه در سال 93 کم‌تر از 100 شرکت بودند، اما سال 94 بیش از 150 شرکت به جمع شرکت‌های دانش‌بنیان این حوزه می‌پیوندند و سال 95 ، نزدیک به 168 شرکت فعال این حوزه دانش‌بنیان شناخته شده‌اند.
 
شرکت‌های دانش‌بنیان تولیدکننده وسایل و تجهیزات پزشکی، از 50 شرکت در سال 1393، به بیش از 100 شرکت در سال 1394 می‌رسند. رشد این شرکت‌ها در 3 سال گذشته، شیب مثبت خود را ادامه می‌دهد و در سال 95،  بالغ بر 132 شرکت در سال جاری می‌رسد و رشد فزاینده خود را با حمایت‌های صورت گرفته مانند حمایت از حضور شرکت‌های دانش‌بنیان در  نمایشگاه‌های داخلی و بین‌المللی از جمله «ایران‌هلث»، این حوزه همچنان را ادامه می‌دهد.
 
با وجود ظرفیت ویژه کشورمان در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی اما بیش‌ترین سهم تامین خدمات و تجهیزات این حوزه در سال‌های گذشته به شرکت‌ها و پیمان‌کاران خارجی اختصاص داشت. اما توانمندی کشورمان در تامین ملزومات این حوزه و ضرورت خوداتکایی و خود کفایی ضرورت حمایت از فناوران داخلی فعال در این عرصه را دوچندان می‌کرد. با اجرایی شدن قانون حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، اگرچه در سال 93، کم‌تر از 100 شرکت دانش‌بنیان در حوزه تجهیزات و مواد پیشرفته گاز پالایش و پتروشیمی شناسایی و حمایت شده‌ بودند، اما تعداد این شرکت‌ها در سال 94 به بیش از 100 شرکت می‌رسد. این روند روبه رشد در سال بعد نیز ادامه می‌یابد به طوری که در سال 95،  181 شرکت دانش‌بنیان فعال در این حوزه  شناسایی می‌شوند.
 
در پایان سال 1392 ،تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان تأیید شده 55 شرکت بود که این آمار تا پایان سال 1394 به 2275 افزایش یافت و تا سال 1395 به رقمی بالغ بر 2960 شرکت رسیده است. پیش‌بینی می‌شود فروش این شرکت‌ها تا پایان سال جاری به بیش از 200 هزار میلیارد ریال برسد و بالغ بر 80 هزار نفر اشتغال مستقیم ایجاد کنند.
 
رشد جهشی و پرشتاب حضور شرکت‌های دانش‌بنیان موجب شده است در سال‌های 94 و 95 بیش از 300 شرکت در سایر حوزه‌های فناوری به شرکت‌های دانش‌بنیان افزون شوند.
 
با آغاز مسیر حرکت شرکت‌های دانش‌بنیان و جهت‌گیری کشور به سوی اقتصاد دانش‌بنیان، ضرورت ایجاد زمینه و ارائه خدمات برای تجاری‌سازی ایده‌ها و محصولات نوآورانه این شرکت‌ها جدی شده است و  شرکت‌های با توانمندی ارائه خدمات تجاری‌سازی نیز، در حال پیوستن به جمع دانش‌بنیان‌ها هستند.

​​