مقدمه

حدود یکسال از ورود سهام شرکت مخابرات ایران به بورس می‌گذرد؛ در این مدت بازار سهام مخابرات فرازونشیب‌های زیادی را پشت سر گذاشته است. پس از یک دوره افزایش قیمت و عبور قیمت سهام از 200 تومان، در حال حاضر ارزش سهام از قیمت اولیه خود نیز کمتر شده است. در این شرایط، آگهی فراخوان خرید سهام بلوکی شرکت مخابرات ایران از سوی سازمان خصوصی‌سازی منتشر شده تا باقیمانده سهام این شرکت نیز واگذار شود. در این فراخوان، قیمت پایه هر سهم 340تومان، یعنی حدود دو و نیم برابر قیمت فعلی سهام در بازار بورس اعلام شده است که با در نظر گرفتن واگذاری 50درصد به اضافه یک از سهام این شرکت- نزدیک به 23میلیارد سهم- ارزش پایه کل سهام شرکت مخابرات معادل 7هزار و 800میلیارد تومان می‌شود.

خارجی‌ها در اقلیت‌اند یا اکثریت؟

بر اساس فراخوان سازمان خصوصی‌سازی، سهام‌داران خارجی نیز می‌توانند در قالب یک کنسرسیوم با شرکای داخلی اقدام به خریداری سهام کنند؛ مشروط بر آنکه حداکثر 28درصد کل سهام مخابرات را در اختیار داشته باشند. درحقیقت سرمایه‌گذاران خارجی می‌توانند در قالب کنسرسیومی که تشکیل می‌شود تا 56درصد سهام را در اختیار داشته باشند و این بدان معناست که طرف ایرانی در این کنسرسیوم در اقلیت سهام قرار می‌گیرد!

بررسی اهلیت بر اساس کدام معیار؟

از دیگر نکات این فراخوان، فرصت یک‌ماهه پس از انتشار فراخوان-11 شهریور- برای ارسال جزییاتی همچون توان مالی و فنی کنسرسیوم متقاضی به سازمان خصوصی‌سازی است. پس از این تاریخ، سازمان خصوصی‌سازی اهلیت پیشنهاددهندگان را ظرف یک هفته بررسی خواهد کرد و عرضه سهام از تاریخ 18 شهریور تنها به کنسرسیوم‌هایی که اهلیت آنها از سوی سازمان خصوصی‌سازی تأئید شده است، آغاز خواهد شد. اگرچه بررسی اهلیت از سوی سازمان خصوصی‌سازی به خودی خود نکته بسیار مثبتی است، اما معیارهای تعیین اهلیت شرکت‌ها به طور دقیق اعلام نشده است و به ذکر نکاتی چون نام سرمایه ثبت‌‌شده، آخرین ترازنامه، صورت‌حساب سود و زیان، ترکیب سهامداران و اعضای هیأت‌مدیره و میزان سرمایه‌گذاری شرکت در دیگر شرکت‌ها و یا پروژه‌ها اکتفا شده است. به طور واضح، سرمایه‌گذاران بزرگ طالب این خرید بزرگ خواهند بود، حال، سؤالی که به ذهن می‌رسد این است که آیا صرفاً داشتن توان مالی برای اداره شرکت مخابرات ایران کفایت می‌کند؟

لقمه‌ای که به اندازة دهان هیچکس نیست

یکی دیگر از نکات قابل توجه در فراخوان، نحوة پرداخت ارزش سهام است. بر اساس اعلام سازمان خصوصی‌سازی، اولویت با واگذاری نقدی است که البته بعید است هیچ شرکتی توان پرداخت این حجم سرمایه را آن هم به صورت یکجا داشته ‌باشد! اما در خرید اقساطی، 20درصد ارزش سهام به صورت نقد و مابقی به صورت اقساط ظرف 8 سال طی دوره‌های شش ماهه پرداخت خواهد شد. با توجه به ارزش اولیه سهام این به معنای آن است که خریدار سهام باید یک‌هزار و 560میلیارد تومان را احتمالاً طی 30 روز کاری به حساب دولت واریز کند و هر 6ماه یک بار نیز 484میلیارد تومان اقساط به دولت پرداخت کند. این محاسبات مبتنی بر رقم پایه ارزش سهام است که متناسب با ارزش مشخص‌شده سهام در مزایده تغییر خواهد کرد. تنها مشوق مالی در این بخش این است که سودبانکی بازپرداخت 50درصد سود سیستم بانکی در بخش صنعت و معدن است. لازم به ذکر است که چنانچه برنده ظرف مدت 30 روز نسبت به پرداخت رقم اولیه اقدام نکند، ضمانت نامه وی- رقمی معادل ارزش پایه 3درصد سهام- به نفع دولت ضبط خواهد شد.

اعداد واقعاً قابل توجه است و هزینه نقدی که باید پرداخت شود بیش از 5 برابر قیمت پایه پروانه اپراتور سوم است. شاید تنظیم‌‌کنندگان شرایط فراخوان از وضعیت بازار اطلاعی ندارند و نمی‌دانند که سرمایه‌گذاران از پرداخت رقم به مراتب پایین‌تر حق پروانه اپراتور سوم نیز عاجز بوده‌اند! علاوه بر این، آیا این فرصت یک‌ماهه برای تشکیل یک کنسرسیوم و ارزیابی بازار آن هم با این حجم سنگین سرمایه کافی است؟ آن هم با توجه به اینکه اقتصاد جهان همچنان در رکود ناشی از بحران مالی به سر می‌برد و بسیاری از شرکت‌های بزرگ بین‌المللی حجم سرمایه‌گذاری‌های خود را کاهش داده‌اند. به این موارد اضافه کنید انتخابات دهم و اتفاقات پس از آن و تأثیر آن در سیاست خارجی کشور از یک سو و اتفاقاتی نظیر قطعی SMS که یکبار دیگر نشان داد سرمایه‌گذار باید ریسک اتفاقاتی از این دست را نیز بپذیرد. یادآوری می‌کنیم که چندی پیش، اپراتور تلکام اندونزی که از مدتها قبل برای خرید سهام مخابرات دندان تیز کرده بود، اعلام کرد که دیگر برنامه‌ای برای خرید سهام این شرکت ندارد! البته دلایل این موضوع اعلام نشد، اما باید بخشی از آن را در آنچه گفته شد جستجو کرد.

سایر الزامات

از جمله الزامات دیگری که برنده مزایده براساس پروانه مخابرات ایران متعهد به آن است، پرداخت 28.1درصد از درآمد سالیانه همراه اول به دولت است. ضمن آنکه تا 5سال تعداد کارکنان مجموعه‌ای که مدیریت می‌کند نباید بیش از 10درصد -کمتر از 32757نفر- کاهش پیدا کند. باید هزینه تجهیز و نگهداری شبکه را نیز به دو بخش هزینه فوق‌الذکر اضافه کرد.

آیا مخالف، موافق شده است؟

یکی دیگر از نکات قابل توجه حاشیه واگذاری سهام شرکت مخابرات ایران، حضور دکتر نهاوندیان، رییس اتاق بازرگانی ایران به عنوان یکی از اعضای هیأت واگذاری است. این در حالی است که وی یکی از منتقدین اصلی واگذاری سهام شرکت مخابرات به دلیل انحصار ناشی از آن در حوزه ارتباطات بوده است.

بازنده‌ها آمده‌اند حقشان را بگیرند

با وجود تمام شرایطی که گفته شد، در حال حاضر از گوشه‌وکنار خبرهایی به گوش می‌رسد مبنی بر اینکه سرمایه‌گذاران ترک که یک بار شانس خود را برای حضور در بازار مخابرات کشور در پروژه اپراتور دوم امتحان کرده است، این بار هم علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری در ایران هستند، از سوی دیگر از شرکت‌های عمومی همچون شستا که گویا قصد ندارد از بازار مخابرات دل بکند، سرمایه‌گذاری مهر ایرانیان، سرمایه‌گذاری تدبیر (وابسته به ستاد فرمان اجرایی حضرت امام (ره)، بنیاد تعاون سپاه و تعدادی از شرکت‌های خصوصی همچون پارس‌ایراتل نیز به عنوان علاقه‌مندان خرید سهام شرکت مخابرات ایران یاد می‌شود.

با توجه به شرایط مالی سنگین این معامله، به نظر می‌رسد شراکت با اپراتورهای خارجی برای دریافت فاینانس- ‌با بهره بانکی بسیار پایین‌تر!- برای سرمایه‌گذاران داخلی ضروری به نظر می‌رسد که از این طریق دانش فنی آنها را نیز کسب می‌کنند.

نکته آخر

بدون شک واگذاری سهام شرکت مخابرات ایران بزرگ‌ترین معامله تاریخ بورس کشور تا به حال است. به نظر می‌رسد دولت قصد دارد با فروش سهام این شرکت به قیمت بالا بخشی از کسری بودجه امسال خود را جبران کند، اما آیا با توجه به موانعی که گفته شد این کار ممکن خواهد شد؟!