روز جهانی ارتباطات یا بهتر بگوییم روز جهانی جامعه‌ی اطلاعاتی بهانه‌ای شد به سراغ دكتر كاظم معتمدنژاد پدر علم نوین ارتباطات ایران برویم. او سال‌هاست موضوع تكنولوژهای نوین اطلاعات و ارتباطات و تطبیق آن با ارتباطات انسانی را بدون وقفه پیگیری می‌كند. جزو پیشروان ارتباطات و جامعه ‌اطلاعاتی در ایران است اما با وجود تب تند جامعه اطلاعاتی در ایران پس از حضور نمایندگان كشور در اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی، این پیر ارتباطات باز هم به آینده امید دارد تا شاهد تحقق اهداف مصوبات WSIS ژنو و تونس باشد.
 
* این روز را باید روز جهانی ارتباطات بدانیم یا جامعه‌ی اطلاعاتی؟
روز 27 اردیبهشت ماه یا روز 17 می‌، سال‌ها بعد از جنگ جهانی دوم به عنوان روز جهانی ارتباطات دور شناخته شده است اما در حدود دو سال پیش در دومین مرحله اجلاس جهانی سران درباره جامعه‌ اطلاعاتی كشورهای شركت كننده در این كنفرانس تصمیم گرفتند نام این روز را تغییر دهند و به نام روز جهانی جامعه اطلاعاتی نام‌گذاری كنند،‌ همچنین مجمع عمومی‌ملل متحد در چند هفته پس از آن این تغییر نام را پذیرفت.

•علت این تغییر نام چه بود ؟
 در حدود 10 سال اخیر یعنی از سال 1998 اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور تصمیم گرفت، اجلاس جهانی سران درباره جامعه‌ی اطلاعاتی را تشكیل دهد. بر این اساس از سال 1998تا سال 2007 در حدود 9 سال مسایل جامعه‌ اطلاعاتی از مهمترین برنامه‌های سازمان ملل متحد بوده است و در تمام این سال‌ها كوشش شده با تهیه مقدمات برگزاری اجلاس دو مرحله‌ای جهانی سران درباره جامعه‌ی اطلاعاتی، ‌كشورهای دنیا این آمادگی لازم را پیدا كنند كه برای استفاده از تكنولوژی‌های نوین اطلاعات و ارتباطات در توسعه ملی به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی بپردازند.

•تاكنون چه اقداماتی در این زمینه انجام شده است ؟
در نخستین مرحله اجلاس جهانی مذكور دو متن حقوقی به نام اعلامیه اصول و برنامه عمل به تصویب رسید كه در این متن‌ها به ترتیب اصول كلی و مبانی اقدامات كشورهای مختلف دنیا برای استفاده از تكنولوژی‌های نوین اطلاعات و ارتباطات در جهت تحقق جامعه‌ی اطلاعاتی تهیه و تدوین شد.
در مورد چگونگی اجرای هدف‌های مندرج در این اعلامیه هم متن مفصلی به عنوان برنامه عمل مورد تصویب قرار گرفت به این ترتیب هدف‌های اینده برای نیل به جامعه اطلاعاتی مشخص شد.

•مهم ترین موضوعات مطرح شده در این اجلاس چیست؟
شكاف دیجیتال و نابرابری بین كشورهای پیشرفته و در حال توسعه از لحاظ ساختارهای ارتباطی، دسترسی به اطلاعات و استفاده از تكنولوژی نوین اطلاعات و ارتباطات برای كشورهای در حال توسعه از همان آغاز مورد توجه WSIS بودند.
اما مسائل مربوط به تامین مالی برنامه‌های كاربرد تكنیك‌های تكنولوژی اطلاعات برای كشورهای درحال توسعه با آنكه كشورهای صنعتی و ثروتمند در نشست‌های مقدماتی WSIS تعهد كرده بودند، امكانات مالی این كشورها را تامین كنند اما متاسفانه اقدام عملی در این زمینه صورت نگرفت. از این رو در زمینه شكاف دیجیتال و نابرابری موجود توفیقی به دست نیامد.
در عین حال در دو سال اخیر پس از برگزاری اجلاس جامعه‌ اطلاعاتی در ژنو برای تعقیب و اجرای موارد مندرج در اعلامیه اصول و برنامه‌ عمل، دو سند دیگر با عنوان تعهد تونس و برنامه كار جامعه‌ اطلاعاتی در اجلاس تونس به تصویب رسید به این ترتیب این مصوبات چهارگانه هدف‌های مشتركی را دنبال می‌كنند كه باید تحقق پیدا كند.

•اقدامات جدید در این زمینه چه بوده است؟
در یك سال و نیم گذشته با كمك دبیرخانه سازمان ملل متحد، شورای اقتصاد و اجتماعی این سازمان، یونسكو و اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور و برنامه‌ سازمان ملل متحد برای توسعه، كوشش به عمل آمد تا كشورهای دنیا برای پیگیری مصوبات WSIS ترغیب شوند و آن‌ها را به مرحله اجرا درآورند. به همین منظور یازده خط عمل مصوب در WSIS مورد تاكید بیشتری قرار گرفته است.

•یازده خط عمل مصوب در WSIS بر چه مسائلی تاكید دارد؟
یازده خط عمل معادل واژه انگلیسی Action Line است كه بر نقش مقام‌های راهبردی و تمام دست‌اندركاران (دولت، جامعة مدنی و بخش خصوصی) در پیشبرد تكنولوژی‌های اطلاعات و ارتباطات برای توسعه، زیرساخت اطلاعات و ارتباطات، دسترسی به اطلاعات و معرفت‌ها، توانمند‌سازی، ایجاد اطمینان و امنیت در كاربرد تكنولوژی‌های اطلاعات و ارتباطات، آماده‌سازی محیط، كاربردهای تكنولوژی اطلاعات و ارتباطات (شامل دولت الكترونی، تجارت الكترونی، یادیگیری الكترونی، بهداشت الكترونی، اشتغال الكترونی، محیط زیست الكترونی، كشاورزی الكترونی، علم الكترونی)، تنوع فرهنگی و هویت، تنوع زبانی و محتوای محلی، رسانه‌ها، ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی، همكاری بین‌المللی و منطقه‌ای تاكید دارد.
برای دنبال كردن این خط عمل‌های یازده‌گانه قرارشده است؛ نهادهای بین المللی ذكر شده یعنی دبیرخانه سازمان ملل متحد، شورای اقتصاد و اجتماعی سازمان ملل، یونسكو و اتحادیه بین‌المللی ارتباطات دور و برنامه ملل متحد برای توسعه، هماهنگی‌ها و كمك‌های لازم را انجام دهند و به همین جهت در طول ماه‌های اخیر جلساتی در پاریس و ژنو برای پیگیری اجرای خط عمل‌ها تشكیل شده است كه بسیاری از كشورهای دنیا گزارش خود را در مورد پیاده كردن این خط عمل‌های یازده‌گانه ارایه كرده‌اند.

•آیا كشور ما نیز اقدام به تهیه این گزارش كرده است ؟
متاسفانه در این زمینه كوشش مهمی‌انجام نشده است و با وجود این كه نمایندگان ایران در گردهمایی‌های پاریس حضور داشتند اما گزارشی در این رابطه تهیه نكرده‌اند.
درحال حاضر از 24 اردیبهشت تا چهار خرداد ماه جاری به مدت 11 روز برای دومین بار نمایندگان سازمان‌های هماهنگ كننده اجرای خط عمل یازده‌گانه در ژنو اجتماع كرده‌اند تا گزارش‌های كشورهای جهان را مورد بررسی قرار دهند تا براساس تجربیات مشترك بتوانند برای آینده در راه تحقق مصوبات ژنو و تونس گام بزرگ‌تری بردارند چراكه انتظار می‌رود هر چه زودتر اقدامات جدی در این زمینه صورت گیرد.

•سرانجام راهبری اینترنت به كجا رسید ؟
موضوع راهبری اینترنت در اجلاس WSIS ژنو برای نخستین بار مطرح شد و قرار بود كه در اجلاس WSIS تونس چگونگی راهبری جهانی اینترنت مورد بررسی و به تصویب برسد اما متاسفانه به سبب كارشكنی‌های آمریكا و سازش نهایی اتحادیه اروپا با امریكا در مورد راهبری جهانی اینترنت علیرغم كوشش‌های فراوان كشورهای در حال توسعه به ویژه ایران و چند كشور مهم جهان سوم مانند برزیل، عربستان سعودی، كوبا، پاكستان، سوریه، مكزیك، مصر و چند كشور دیگر تصمیم‌گیری در این مورد به آینده موكول شد.

•هدف از تشكیل مجمع مباحثه درباره راهبری اینترنت چیست ؟
باتوجه به اینكه موضوع راهبری اینترنت اجلاس دو مرحله‌ای WSIS در ژنو و تونس بی‌نتیجه ماند، مقرر شد تصمیم گیری درباره این موضوع در سال 2006 با تشكیل مجمع مباحثه درباره راهبری اینترنت كه نخستین نشست آن در یونان بود، مورد پیگیری قرار گیرد.
در سال گذشته فروم یونان تشكیل شد و مسائل مختلف درباره راهبری اینترنت مطرح شد اما درباره این كه در آینده این راهبری چگونه انجام شود، موكول به جلسات سالانه آینده شد كه قرار است سال آینده در برزیل برگزار شود.

•آیا می‌توان امیدوار به تحقق مصوبات WSIS در دنیا بود ؟
اگرچه در بسیاری از زمینه‌ها مانند شكاف دیجیتال،‌ كمك مالی به تحقق سیاست‌ها و برنامه‌های كاربرد تكنولوژی ارتباطات و اطلاعات به كشورهای درحال توسعه،‌ راهبری اینترنت توافق تازه‌ای صورت نگرفته شده است اما می‌توان امیدوار بود كه با توجه به تصمیم قاطع سازمان ملل متحد به پیگیری موضوع تحقق هدف‌های مندرج در خط عمل‌های یازده‌گانه در سال آینده این كوشش‌ها ادامه داشته باشد. زیرا سازمان ملل متحد در تلاش است همه كشورهای جهان و در حال توسعه را تشویق و ترغیب كند تا برای پیشبرد هدف‌های مورد نظر و تحقق خط عمل‌های مذكور كوشش‌های بیشتری انجام دهد.

*سخن آخر
بسیاری از كشورهای در حال توسعه اقدامات بسیار ارزنده‌ای در زمینه تحقق اهداف جامعه ‌اطلاعاتی انجام داده‌اند و حتی این امر را به سازمان ملل متحد اعلام كرده‌اند و بر روی سایت اینترنتی جامعه اطلاعاتی می‌توان نمونه‌های بسیاری از این اقدامات را مشاهده كرد. به گونه‌ای كه برخی از كشورها وزارت‌خانه جامعه اطلاعاتی را برای تحقق اهداف و اجرای مصوبات WSIS تاسیس كرده‌اند و این موضوع را به طور جدی پیگیری می‌كنند كه امیدواریم كشور ما نیز با توجه به اینكه گام‌هایی را در این زمینه برداشته است، از این امر غافل نماند.