نوشته: حسن ذاکری - پگاه فخاری
منبع: طیف

به‌‌طور کلی بانک مرکزی متناسب با بستری که موبایل‌پرداخت در آن انجام می‌شود و به احتمال زیاد انتقال پول هم در آینده به آن اضافه خواهد ‌شد، برخوردهای متفاوتی خواهد داشت. دو مدل مجزا در این زمینه قابل تصور است:

مدل اول: مانند شرایط فعلی، اینترنت بستر ارائة سرویس باشد و بانک‌ها برای رقابت با یکدیگر روی این بستر طرح‌ها و برنامه‌های ساده‌ و در عین حال جذابی را به مشتریان ارائه دهند. در این روش پرداخت، که فقط پورت آن از نظر ظاهری تغییر کرده، مشکل امنیتی وجود ندارد و همان دستور‌العمل‌های مربوط به پرداخت اینترنتی لحاظ می‌شود.

مدل دوم: روش پرداخت‌ از طریق SMS است. فعالیت بانک مرکزی در این روش به بررسی موجودی، مانده‌گیری و پرداخت قبض محدود می‌شود، اما به‌طور کلی این روش مورد حمایت بانک مرکزی نیست و در حال حاضر هم پرداخت قبض از طریق SMS با مسؤولیت بانک‌های عامل انجام می‌شود. علت عدم حمایت بانک مرکزی از این روش، نبود امنیت کافی و مورد نظر بانک مرکزی مطابق با استانداردهای بین‌المللی است.

SMS اصلاً امن نیست!

SMS سرویسی یک‌‌طرفه است و با توجه به این‌که کلید نرم‌افزاری آن برای امکان پرداخت به‌سادگی قابل دستیابی دیگران است، مورد تأیید بانک مرکزی نیست. SMS در سه محل ذخیره می‌شود: موبایل مشتری، اپراتور و پیمان‌کاران خدمات SMS. SMSها چه به‌‌صورت ساده باشند و چه رمزنگاری‌شده، در هنگام خرید، رمز و کد CVV مورد نظر برای پرداخت بانکی را از مشتری ‌طلب می‌كنند. این کدها و رمزها به همراه شمارة کارت همه از طریق SMS منتقل می‌شوند، در نتیجه امکان بازیابی آنها از سوی اپراتور و پیمان‌کاران خدمات وجود دارد و این موضوع به‌ط‌ور کلی امنیت پرداخت و حواله را کاهش می‌دهد.

استانداردهایی که بانک مرکزی از آن بهره می‌جوید، PCI و DSS هستند. اگر هر سرویس پرداخت و انتقالی شرایط امنیتی موجود در این استانداردها را رعایت کند، بانک مرکزی هم برای ارائة سرویس محدودیتی ندارد.

یک روش امن‌تر

به‌طور کلی، SMS، Voice و USSD فناوری‌هایی هستند که نسل دوم در اختیار قرار می‌دهد. در حال حاضر USSD موجود نیست، در نتیجه برای ارائة خدمات پرداختی موبایل می‌توان از ترکیب SMS و Voice استفاده کرد. این ترکیب، امنیت بیشتری دارد و از این لحاظ مورد تأیید بانک مرکزی است.

Voice به‌طور ذاتی قابل ذخیره شدن نیست و در صورت ترکیب شدن آن با SMS، به دلیل این‌که دو فرایند غیرهم‌زمان برای پرداخت مورد استفاده قرار می‌گیرد، امکان شنود و یا همخوان کردن SMS با Voice کاهش می‌یابد. از این مجرا، خرید تا سقف 200هزار تومان توسط بانک مرکزی مجوز دارد؛ اما انجام فرایند "انتقال وجه" به دلیل خطرپذیری بالا و دشوارتر شدن امکان پی‌گیری، همچنان غیرمجاز است.

از طرف دیگر، USSD راهکار مناسب و روش بهتری برای پرداخت‌ها است. USSD، بر پایة Session است یعنی یا ارتباط برقرار می‌شود و پیغام می‌رسد و یا پیغام نمی‌رسد، در نتیجه ابهام و گنگی فضای SMS را ندارد. در این زمینه، همة کاربری‌هایی که در جاوا طراحی شده و منوط به USSD است، قابلیت پیاده شدن روی گوشی‌های تلفن همراه را دارد و چون استانداردها را هم تضمین می‌کند، بسیار مورد توجه بانک مرکزی است. پیشنهاد بانک مرکزی این است که اپراتورها USSD را به‌صورت بازرگانی یا تجاری به مشتری ارائه دهند و تعامل مستقیمی با بانک‌ها داشته باشند. در این صورت بانک مرکزی هم نقش انحصارگری نخواهد داشت.

SMS طلایی و امن

از دیگر پیشنهادهایی که برای پرداخت با موبایل ارائه شده، سرویس SMS Gold است. این سرویس، زمان رسیدن SMS را کاهش می‌دهد و با توجه به این‌که بخشی از مسیر انتقال اطلاعات در آن به‌صورت Land Line است، امنیت بیشتری دارد. بانک مرکزی پیشنهاد کرده است که اپراتور، با دریافت سالانه 15میلیون تومان، این سرویس را در اختیار بانک‌ها قرار دهد و در مقابل این بانک است که مسؤولیت فرهنگ‌سازی و جلب اعتماد مشتری را به عهده دارد. در این روش بانك‌ها مجاز نیستند برای ارائة این خدمات مبلغی را از مشتری طلب كنند.

تعامل بانک و اپراتور

اجرای تمامی این روش‌ها منوط به این است که بانک و اپراتور بتوانند با یكدیگر ‌تعامل مثبتی داشته باشند؛ اما اگر بازیگر دیگری به‌صورت رابط یا TSM  بخواهد وارد این عرصه شود، مشکلاتی از طرف بانک مرکزی دارد. این رابط یا باید در انحصار شرکت‌های خصوصی باشد که غیرقانونی است یا باید در انحصار دولت باشد که در نتیجه باید برای آن قانون تصویب شود. در صورت اجرای روش دوم نوعی انحصارطلبی برای بانک مرکزی به‌وجود می‌آید که چندان مورد استقبال مسؤولان امر نیست؛ این راهکار توسعة موبایل‌پرداخت را محدود به سیاست‌های دولت می‌کند. همان‌گونه که در سرویس شتاب هم، بانک مرکزی، بانکی را مجبور به پذیرش این قرارداد برای کارت‌های خود نکرد.

خلق پول ممنوع!

یكی دیگر از موارد مطرح در این زمینه، امکان خرید به‌وسیلة شارژهای موجود در سیم‌کارت اعتباری و از طریق اپراتور بود. در این حوزه با توجه به این‌که امکان خلق پول وجود دارد، بانک مرکزی مسؤول است. در حوزة خلق پول، اگر خرید سرویس ‌و خدمات در حد خرید شارژ و یا Ring tone از اپراتور باشد، از نظر بانک مرکزی مشکلی وجود ندارد، اما اگر این شارژها قابل تبدیل به اعتبار و در نتیجه قابل تبدیل به پول باشد، بسیار خطرناک است، زیرا اپراتور می‌تواند بدون پشتوانه، اعتبار به بازار تزریق کند و از این طریق تأمین مالی کند.

با توجه به موارد مذکور، بانک مرکزی حمایت خود را نسبت به توسعة دستیابی به سرویس‌های پرداخت با موبایل اعلام كرده و از ایجاد چنین خدماتی با حفظ مسائل امنیتی استقبال می‌کند.