مهندس میری، مدیرعامل شرکت رایان دانش گلستان
اگرچه قیمت پروانه بالاست اما این پروانه برای یک دوره 11ساله واگذار شده است. متأسفانه زمان زیادی در مرحله انتخاب وندور از دست رفت و پس از به نتیجه نرسیدن مذاکرات با شرکت سامسونگ، در نهایت شرکت رایان دانش هم با یک وندور چینی به توافق رسید و کار با وندور چینی برای توسعه شبکه در شهر گرگان آغاز شده است. اگر شبکه براساس تجهیزات یک وندور توسعه داده شود بهتر است. به طور کلی نسبت به شرایط موجود بدبین نیستم. به هر حال وندورهای چینی تأییدیه‌های لازم را دارند. پس از فعال شدن شبکه، کیفیت سرویس بررسی می‌شود و در صورت قابل قبول بودن با همین وندور کار ادامه پیدا می‌کند. البته در صورتیکه عملکرد وندور مناسب نباشد نمی‌توان وندور را به طور کامل حذف کرد. به هر حال شهرهای بزرگ با تجهیزات این وندور توسعه پیدا کرده است و تنها می‌توان بخشی از تجهیزات را جا به جا کرد. براساس زمان‌بندی، شهریورماه ارائة سرویس در شهر گرگان آغاز می‌شود. در حال حاضرBackbone  فیبر بین مراکز شهری گرگان و گنبد که نسبت به سایر شهرهای استان وسعت بیشتری دارند انجام شده است. درخواستی برای راه‌اندازی سایت درون مراکز مخابراتی شرکت مخابرات به جهت برقراری اینترکانکشن و همچنین استفاده از سایت‌های مشترک با دیگر اپراتورهای WiMAX نیز ارایه شده است. مخابرات هم خوشبختانه نسبت به این موضوع دید مثبتی دارد؛ البته هنوز نتیجه نهایی اعلام نشده است. قصد داشتیم یک STM1 پهنای باند از شرکت زیرساخت خریداری کنیم؛ اما با توجه به نامه سازمان تنظیم مقررات مبنی بر الزام تخفیف 20 درصدی خرید پهنای باند به اپراتور‌های WiMAX که در حال حاضر برای شرکت‌های PAP اجرا می‌شود، این کار تا به نتیجه رسیدن موضوع متوقف شده است.

سازمان تنظیم مقررات تا به حال همکاری‌های لازم را با ما داشته است؛ مهم‌ترین مشکل هماهنگی با شرکت مخابرات بوده است که کمی زمان‌بر است. تجربه ما در ارائه سرویس DSL نشان می‌دهد، قیمت مهمترین عامل در ارایه سرویس بوده است. در حال حاضر ما برای ترغیب مشتری به استفاده از سرویس ADSL، روی قیمت مودم سوبسید پرداخت می‌کنیم اما با این کار درآمدهای جاری ما افزایش می‌یابد. مشکل اصلی شرکت‌های PAP این بوده است که به کسب درآمد کم در ابتدای فعالیتشان قانع نبوده‌اند. اگر مشکلات DSL رفع شود این سرویس رقیب جدی WiMAX است. سرعت راه‌اندازی DSL در شهرهای کوچک بسیار بالاست. مخابرات هم قصد دارد وارد فعالیت در حوزه ارائه ADSL شود. البته این موضوع برای اپراتورهای WiMAX مزیت به حساب می‌آید. چون مخابرات نمی‌تواند خوب سرویس بدهد و حجم سرمایه‌گذاری هم به حدی است که مشارکت با شرکت‌های خصوصی هم جذابیت ندارد. در نتیجه نارضایتی که مخابرات ایجاد می‌کند کمک بزرگی برای ما خواهد بود. در استان گلستان در فاز اول تمرکز روی مشترکین خانگی است. در شهرستان‌ها مشترکین تجاری کمتری فعال هستند ضمن آن‌که نیاز خود به اینترنت را از طریق DSL تأمین کرده‌اند و دلیلی نمی‌بینند که به سراغ سرویس گران‌تری بروند. تا در مشتری نیاز ایجاد نشود مشتری به سراغ سرویس با کیفیت‌تر نمی‌رود، باید در این زمینه فرهنگ‌سازی کرد. براساس طرح تجاری ما سرمایه‌گذاری در این پروژه بعد از 3سال به سودآوری می‌رسد.

مهندس دادگر، قائم مقام مدیرعامل و مدیر عملیات شرکت مبین نت
تا به امروز فعالیت اپراتورهای WiMAX تقریباً بدون مشکل پیش‌ رفته است. در مرحله انتخاب وندور با توجه شرایط کشور، وندورهای چینی انتخاب شده‌اند. وندورهای چینی از نظر فنی قابل اعتماد نیستند و مسائل اقتصادی و بین‌المللی کشور ما را به سمت آنها سوق داد. این یک مشکل عمومی است و در سایر صنایع هم وجود دارد. اما به صرف این موضوع نمی‌توان اجرای پروژه را متوقف کرد. بهترین راه‌حل موجود این بود که پروژه به چند فاز تقسیم شود در فاز اول برای عمل به تعهداتی که به رگولاتوری داده شده کار با وندورهای چینی آغاز شود. ممکن است تا شروع فازهای بعدی شرایط تغییر کند و فرصتی فراهم شود که بتوانیم با وندروهایی دیگر هم همکاری کنیم. ضمن آن‌که حضور دو وندور چینی در کنار هم اگرچه مشکل را به طور کلی حل نمی‌کند، ولی کمی ضریب اطمینان را افزایش می‌دهد. تولیدات وندورهای چینی مشکل ندارد و عمده مشکل با آنها در بخش مهندسی است. اگر به طور جزئی بررسی کنیم در بخش Fixed و Nomadic با وندورهای چینی مشکلی وجود ندارد. در بخش IP اگر پروژه‌ها به صورت کلید در دست اجرا شود، با توجه به ضمانت‌نامه‌های قراردادی، ضریب اطمینان بیشتری خواهد داشت. چون قرارداد ما با وندورهای چینی به صورت کلید در دست است، همه پرداخت‌ها پس از تجاری شدن سرویس خواهد بود و هرگونه مشکل در ارائه سرویس مستقیماً به آنها برمی‌گردد. چون حجم قرارداد با آنها بالاست در نتیجه وندور کیفیت تجهیزاتش را تضمین کرده است. چنانچه بخش‌های مختلف شبکه به صورت جداگانه پیاده‌سازی شود ریسک افزایش پیدا می‌کند و یکپارچه کردن شبکه کار بسیار مشکلی خواهد بود. البته اپراتورهای WiMAX، بین 20 تا 30 درصد ریسک را روی طرح تجاری‌شان پذیرفته‌اند. تا به حال مشکلی از نظر همکاری ما با رگولاتوری وجود نداشته است، موافقت اصولی فرکانس مایکروویو داده شده است. پیش شماره کشوری نیز مشخص شده است. تنها بحث عملیاتی اجرایی در حال حاضر مربوط به تعامل با شرکت سایت شیرینگ شهرداری است. براساس مصوبه این شرکت باید مشخصات سایت قبل از شروع عملیات اجرایی از سوی این شرکت تأیید شود. این کار برای سایت‌های green field معمول بوده است اما در مورد سایت‌های Roof Top موضوع جدید است.

با توجه به این‌که شهرداری‌های دیگر استان‌ها از شهرداری تهران الگوبرداری می‌کنند این موضوع، معضلی در فعالیت آینده اپراتورهای WiMAX خواهد بود و توسعه شبکه را می‌کند. در مورد اپراتور سوم نمی‌توان سرویس‌های Data را هم‌ارز voice قرار داد. درآمد اصلی اپراتور سوم از سرویس Voice است. با توجه به این‌که شرکت ایران‌مبین در مزایده اپراتور سوم نیز شرکت کرده بود ارزیابی دقیقی از سهم درآمد این بخش دارد. اپراتور سوم حداکثر ظرف 6 سال می‌تواند 25 تا 30 درصد بازار Data را در خوشبینانه‌ترین‌ حالت به‌ دست آورد. با توجه به این‌که ما در تمامی استان‌ها حضور داریم نگاهمان به بازار با سایر اپراتورها متفاوت است و مشترکین خانگی بخش مهمی از طرح تجاری ما را تشکیل می‌دهند. براساس طرح تجاری، عمده بازار ما در ابتدا مشترکین تجاری خواهند بود طی سال‌های بعد کم‌کم این بازار به سمت مشترک خانگی عوض می‌شود. با توجه به فعالیت شرکت‌های PAP یک فرهنگ هزینه‌ای بین کاربران سرویس دیتا ایجاد شده است. با توجه به اینکه هزینه سبد خانوار بیشتر از ارقام فعلی نیست باید هزینه ارایه سرویس نزدیک به همین اعداد باشد. نباید انتظار داشت پروژه WiMAX ظرف یک سال به سوددهی برسد. حتی‌ لازم است در سال‌های ابتدایی روی سرویس که به مشتری ارایه می‌شود سوبسید داد تا با افزایش تعداد مشتریان در درازمدت این هزینه جبران شود. ارزیابی ما این است که پروژه WiMAX ظرف 2.5 تا 3سال به سوددهی خواهد رسید.

مهندس فرودستان، مدیر طراحی، توسعه و کنترل کیفیت شرکت مشارکتی مخابرات سیار اصفهان
شرکت MTCE در مزایده WiMAX برای دو استان پیشنهاد ارایه کرده بود که پیشنهاد مالی و فنی این شرکت در استان اصفهان از سوی رگولاتوری پذیرفته شد. پس از دریافت پروانه در مرحله اول RFP تعیین وندور آماده و برای وندورهای اروپایی، کانادایی و چینی ارسال شد. با توجه به اینکه بسیاری از وندورها نمی‌توانستند خودشان را با شرایط کشور ما وفق دهند، در نهایت دو وندور چینی انتخاب شدند. لازم به ذکر است که در این RFP نیازهای آتی فعالیت در این عرصه از جمله Mobile WiMAX هم دیده شده بود. مهم‌ترین مشکل پروژه WiMAX در حال حاضر، حضور وندورهای چینی است. از میان اپراتورهای WiMAX، ایرانسل و اسپادان پیش از این توانایی وندورهای چینی را در حوزه GSM که بسیار پیچیدگی کمتری دارد آزموده‌اند. این وندورها از نظر شاخص‌های فنی در جایگاه بسیار پایین‌تری از وندورهای اروپایی و کانادایی قرار دارند. شاید جدا از مسائل فنی،‌ چندان به صلاح نباشد کل شبکه همه اپراتورهای WiMAX با تجهیزات دو وندور چینی تجهیز شوند. خوشبختانه در GSM این انحصار وجود ندارد و متأسفانه قوانینی از سوی رگولاتوری وضع نشده است که شبکه WiMAX در انحصار وندورها قرار نگیرد. پس از فعال شدن شبکه، عمده توان اپراتورهای WiMAX روی Radio Network متمرکز می‌شود. در مرحله بعد، Customer Clear گلوگاه اصلی فعالیت اپراتورهاست و رگولاتوری نقش مهمی در این زمینه خواهد داشت. پس از این مرحله موفقیت پروژه به عملکرد مناسب وندور بازمی‌گردد. وندور باید توان فنی و کیفی لازم را برای تأمین تجهیزات در زمان مشخص داشته باشد. مشکلاتی همچون تداخل فرکانسی حتی پس از فعال شدن شبکه از طریق سازمان تنظیم مقررات قابل رفع است اما چنانچه تجهیز شبکه انجام شود اپراتور مجبور است در درازمدت از تجهیزات استفاده کند. به طور کلی فناوری WiMAX قابل مقایسه با هیچ کدام از فناوری‌های سیمی همچون DSL نیست.

البته موضوع 3G و 3.5G کاملاً ‌متفاوت است. البته اگر فقط از فناوری WiMAX برای ارایه سرویس دیتا استفاده شود آن هم با محدودیت K128، مطمئناً WiMAX در برابر DSL شکست خواهد خورد. ولی ادغام و ارایه سرویس­ها در قالب بسته سرویس­های ارزش­افزوده و تشویق مشترک به مصرف بیشتر می‌تواند عامل موفقیت WiMAX باشد. رگولاتوری نیز باید از سویی دیگر روی تعرفه‌های شهری و بین شهری تجدید نظر کند. شرکت زیرساخت هم باید شبکه زیرساخت را توسعه داده و علاوه بر این باید در تعرفه‌هایش بازنگری کند. پروژه WiMAX یک پروژه بزرگ ملی است که موفقیت آن هم برای اپراتور و هم رگولاتوری است. ولی در صورت عدم موفقیت تنها وندورها از آن سود می‌برند. ما به تعهدات خود پایبندیم و امیدواریم ظرف 4 ماه آینده به 80 درصد منطقه تحت پروانه، سرویس دهیم. در فاز اول اسپادان مشترکینی را هدف قرار داده است که ARPUی بالاتری دارند. در کنار این بخش از مشترکین، نیم‌نگاهی هم به مشترکین خانگی خواهیم داشت. در ابتدای کار تصور بر این بود که حق پروانه بالاست و این پروژه سودآوری نخواهد داشت. اما بررسی‌های دقیق‌تر و نظرات مشاور نشان داد با توجه به ضریب نفوذ پایین سرویس‌های باند وسیع کشور در مقایسه با کشورهای مشابه مانند ترکیه و مصر، بازار بسیار امیداورکننده است.

مهندس فاتح پور، مدیر عملیات گروه شرکت‌های داتک
شرکت داتک در حال حاضر پایلوت WiMAX را با تجهیزات یک وندور چینی اجرا کرده است و امیدوار است که این پایلوت پس از انجام آزمایش به زودی تجاری شود. متأسفانه در اجرای پایلوت با وندور چینی مشکلاتی وجود داشت و این شرکت پشتیبانی ضعیفی انجام داد. البته بخش عمده مشکلات توسط متخصصین شرکت مرتفع شده است. در حال حاضر با وندور دیگری نیز وارد مذاکره شده‌ایم تا پایلوت دیگری هم داشته باشیم و پس از ارزیابی هر دو پایلوت کار پیاده‌سازی شبکه را به صورت گسترده با تجهیزات یکی از دو وندور آغاز کنیم. اجرای پایلوت بسیار حائز اهمیت است اجرای پایلوت مشخص می‌کند تجهیزات وندور تا چه حد قابل اطمینان و مطابق با شرایط قرارداد است.

اجرای پایلوت می‌تواند نقاط قوت وندور را نشان دهد؛ ضمن آنکه در زمان عقد قرارداد با وندور باید پارامترهای KPI در قرارداد به طور دقیق مشخص شود تا پس از انجام فاز اول پروژه، با اندازه‌گیری شاخص‌های شبکه و مقایسه با KPI تعریف­شده، عملکرد وندور به طور دقیق ارزیابی شود. در حال حاضر تجهیزات شرکت داتک بر اساس مجوز در فرکانس GHz 2.5 نصب شده است. علاقه‌مندیم که با پایان دوره تعیین شده، فعالیتمان را در همین باند فرکانسی ادامه دهیم. اما سؤال مهمی که مطرح است آن است که با توجه به اینکه اپراتورهای WiMAX در باند GHz 3.5 فعالیت می‌کنند، آیا مجوز فعالیت ما در باند GHz 2.5 تمدید خواهد شد. مطمئناً DSL به خاطر هزینه پایین برای مشترکین خانگی که به پهنای باند بالا نیازی ندارند، سرویس مناسب‌تری است. در حال حاضر تکنولوژی DSL روز‌به‌روز در کشور رشد می‌کند و مشکلات آن هم کمتر می‌شود. 3G هم به خاطر قابلیت‌های خاص بخشی از بازار کاربران SOHO را خواهد داشت. با توجه به این موضوع، بازار اصلی که شرکت داتک برای WiMAX هدف قرار داده است مشترکینی خواهد بود که به سرویس‌های با پهنای باند و کیفیت بالا نیاز دارند.