تلفن‌های همراه از دستگاه‌های بزرگ 36 كیلویی كه در خودرو نصب می‌شدند تا پایانه‌های ریزی كه در جیب جای می‌گیرند، راه‌ درازی پیموده‌اند. آنچه زمانی هزاران دلار قیمت، یك كیلو وزن و60 دقیقه عمر باتری داشت، اكنون با 99 دلار قیمت، 113 گرم وزن و 5 تا 10 ساعت عمر باتری شامل امكانات كامل رایانه، دوربین ویدیویی، پخش صوتی و تصویری و دسترسی به اینترنت پرسرعت شده است.

تلفن‌های همراه با گذشت سال‌ها بسیار كوچك‌تر اما از نظر قابلیت و محبوبیت بزرگ‌تر شده‌اند؛ این گزارش به بررسی نحوه تغییر و تحول تلفن همراه در طی دهه‌های گذشته پرداخته است. با معرفی شماری از این تلفن‌ها نگاهی كوتاه به تاریخ تحول تلفن همراه می‌اندازیم البته تلفن‌های معرفی شده بازتاب نخستین یا بهترین تلفن همراه نیستند و تنها برخی از مراحل تحول تلفن همراه را در طی پنجاه سال گذشته نشان می‌دهند.

*SRA/ سیستم تلفن سیاراریكسون؛ 1956

در ایام پیش از فعالیت شبكه‌های تلفن سلولاری، تلفن‌های همراه جهان فاقد یك استاندارد واحد بودند. درعوض از روش‌های ارتباطی متنوع كه برمبنای رایانه با رایانه تعریف می‌شدند، استفاده می‌كردند.

تلفن 40 كیلویی MTA اندازه و وزن سیستم‌های تلفن همراه اولیه از دوران پیش تقویت‌کننده سیگنال‌های صوتی را داشت. بیشتر این تلفن‌ها سنگین بوده و مصرف برق بالایی داشتند كه نصب دایم آن‌ها را در یك خودرو الزامی می‌كرد.

عده كمی صاحب این تلفن بوده، آن را استفاده كرده و یا حتی با آن برخورد ‌كردند، به‌عنوان مثال خدمات برای این مدل نمایش داده شده تنها در دو شهر سوئد وجود داشت و به كمتر از 125 نفر از سال 1956 تا 1967 خدمات‌دهی می‌كرد.

خصوصیت‌های قابل توجه این است كه نخستین سیستم تلفن همراه خودكار بود كه نیازی به اپراتور انسانی برای اتصال دستی كاربر به یك خط تلفن خارجی نداشت.

*DynaTAC 8000X موتورولا؛ 1983

موتورولا، DynaTAC 8000X را كه نخستین تلفن همراه دستی جهان بود در سال 1973 معرفی كرد اما 10 سال طول كشید تا این تلفن به بازار عرضه شود.

در این مدت مهندسان قابلیت‌های بیش‌تری را در فضای كمتری گنجاندند و موتورولا زیرساخت مورد نیاز را كه آنتن‌های ضروری برای سرویس تلفن همراه بودند، ساخت.

به محض عرضه در سال 1983، تلفن DynaTAC 8000X به نماد فرهنگی زمان و به دلیل قیمت 3995 دلاری‌اش به نمادی از ثروتمندی تبدیل شد و همچنین یك تلفن شگفت‌انگیز به شمار می‌رفت كه یك شخص می‌توانست در هر جایی از آن استفاده كند.

با تلفن DynaTAC تحول تلفن همراه سرانجام آغاز شد و از خصوصیت های قابل توجه آن اندازه كوچك، وزن سبك، نخستین تلفن همراه دستی بود.

*نوكیا موبیرا تاك‌من؛ 1984

گوشی دستی DynaTAC موتورولا پیشرفت قابل توجهی بود اما اندازه آن به دلیل فن‌آوری باتری آن دوران بسیار محدود كننده بود. این تلفن در بهترین وضعیت تنها 60 دقیقه زمان مكالمه فراهم می‌كرد، در حالی كه تلفن‌های بزرگ‌تر با باتری‌های پرظرفیت‌تر مانند موبیرا تاك‌من می‌توانستند ساعت‌ها كاركرد مداوم را فراهم كنند.

تلفن همراه قابل حمل، زمان نسبتا طولانی گفت‌وگو از خصوصیت‌های قابل توجه است.

*MicroTAC موتورولا؛ 1989

موتورولا پس از موفقیت DynaTAC تلفن كوچك‌تر و سبك‌تر MicroTAC را در سال 1989 معرفی كرد. در این تلفن ایده صرفه‌جویی در فضای جدیدی لحاظ شده بود.

مهندسان موتورولا بخشی از سخت‌افزار این تلفن را در یك بخش تاشونده قرار داده بودند كه می‌توانست به داخل یا خارج تا شود و به این ترتیب اندازه تلفن را هنگامی كه مورد استفاده نبود كاهش دادند.

این مفهوم تاشو در بسیاری از تلفن‌های امروزی همچنان به چشم می‌خورد و خصوصیت‌های قابل توجه آن نخستین تلفن تاشو، نخستین تلفن جیبی، كوچك‌ترین و سبك‌ترین تلفن سلولاری در زمان عرضه بود.

*موتورولا 2900 بگ فون؛1994

هنگامی كه بسیاری به تلفن ماشینی دهه‌های 1980 و 1990 فكر می‌كنند، تلفن كیفی را همانند موتورولا 2900 وصف می‌كنند. این كیف شامل فرستنده و گیرنده و باتری بود و كاربر از یك گوشی سیمی بسیار سبك‌تر استفاده می‌كرد. دارندگان می‌توانستند این كیف را برروی شانه حمل كنند اما حجم كلی تلفن كیفی استفاده آن را به خودروها محدود می‌كرد.

با این كه تلفن‌های كوچك‌تر در بازار وجود داشتند، تلفن‌های كیفی تا اواخر دهه 1990 متداول ماندند كه به دلیل زمان طولانی گفت‌وگو و برد بیش‌تر آن‌ها بود.

تلفن‌های كیفی با كمك باتری‌های سنگین‌تر می‌توانستند امواج سلولاری را با قدرت بیش‌تری ارسال و استفاده از تلفن را در مسافت‌های دورتر از برج گیرنده امكان‌پذیر كنند. این مساله در ایامی كه پوشش سلولاری به گستردگی امروز نبود، بسیار اهمیت داشت و خصوصیت‌های قابل توجه این تلفن، زمان گفت‌وگوی طولانی، عمر باتری و محدوده امواج بیش‌تر بود.

*StarTAC موتورولا؛1996

موتورولا در سال 1996 ساخت تلفن‌های همراه را كوچك‌تر كرده و تلفن StarTAC با 88 گرم وزن را عرضه كرد كه فورا به محبوبیت و تاثیرگذاری دست یافت.

این تلفن برمبنای طراحی مدل MicroTAC توسعه‌یافته و به كاربران امكان می‌داد هنگامی كه صحبت نمی‌كنند تلفن را تا كنند. شكل كلی StarTAC به طور گسترده مورد تقلید قرار گرفت و درصد زیادی از تلفن‌های همراه امروزی همچنان از این طراحی بهره می‌گیرند.

از خصوصیت‌های قابل توجه می‌توان به نخستین طراحی تلفن همراه تاشو، كوچك‌ترین و سبك‌ترین تلفن همراه در زمان عرضه به بازار اشاره كرد.

*9000i Communicator نوكیا؛1997

با این كه نوكیا 9000i نخستین تلفن هوشمند نبوده و بسیاری IBM Simon را حائز این عنوان می‌دانند، این تلفن شروع واقعی دوران تلفن هوشمند را نشان می‌دهد. نوكیا 9000i، درواقع یك رایانه جیبی و یك تلفن همراه جا گرفته در آن بود.

تنظیمات فیزیكی این تلفن در آن زمان تازه به شمار می‌رفت؛ كاربران می‌توانستند 9000i را به شكل كشویی افقی باز كنند تا یك صفحه LCD عریض و یك كی‌بورد كوئرتی پدیدار شود و پس از تا‌ شدن شبیه یك تلفن همراه معمولی می‌شد.

این تلفن می‌توانست دورنگار، پیام كوتاه و ایمیل ارسال و دریافت كند و همچنین دسترسی به وب محدود از طریق پیامك‌های 160 كاراكتری داشت و دارای قابلیت‌های سازمان‌دهنده همانند رایانه‌های جیبی PDA بوده و از خصوصیت‌های می‌توان به نخستین تلفن هوشمند نوكیا، نخستین تلفن همراه و PDA پیشرفته، اتصال به اینترنت سیار بودن اشاره كرد.

*نوكیا8810؛ 1998

تمامی تلفن‌های همراه در سال‌های نخست با آنتن‌های خارجی عرضه می‌شدند كه شكل نازیبایی به تلفن می‌بخشید. مهندسان نوكیا با طراحی یك آنتن صاف كه می‌توانست در داخل بدنه تلفن همراه پنهان شود راهی برای حل این مشكل یافتند. در نتیجه تلفن 8810 نوكیا نخستین تلفن مستطیلی شكل در معنای پیشرفته بود.

این طراحی كوچك، فشرده و غیرتاشو به‌زودی به استاندارد برای بسیاری از گوشی‌های نوكیا تبدیل شد و امروزه دیگر آنتن‌ تلفن همراه خارجی مشاهده نمی‌شود. خصوصیت‌های قابل توجه این تلفن نخستین تلفن همراه بدون آنتن خارجی، نخستین تلفن همراه مستطیلی شكل بود.

*نوكیا 7110 ؛ 1999

زمانی نه‌چندان قبل، WAP (پروتكل كاربردی بی‌سیم) مساله مهمی بود؛ صنعت تلفن همراه WAP را طراحی كرد تا دسترسی به وب را برروی دستگاه‌های ساده‌ای كه قدرت پردازش محدود و نمایشگر داشتند، مانند تلفن‌های همراه بین 1999 تا 2002، امكان‌پذیر كند.

كاربران با مرور WAP به‌جای گرافیك غنی، نسخه ساده و متنی از وب را مشاهده می‌كردند. نوكیا نخستین شركتی بود كه با 7110 مرور WAP را در یك تلفن همراه گنجاند.

در عصر حاضر با وجود تلفن‌های هوشمند با مرورگر كامل، صفحات بزرگ و سی پی یو‌های قدرتمند، WAP یادآور گذشته است. اما خصوصیت‌های قابل توجه این مدل، نخستین تلفن همراه مجهز به WAP، پوشش روی صفحه كلید كشویی جذاب آن بود.

* بلك بری 5810 ریم؛2002

برند بلك بری به شكل پیجرهای دو طرفه ساده در سال 1999 آغاز شد؛ اما در سال 2002 و با 5810 به مجموعه تلفن‌های هوشمند تغییر یافت. تلفن‌های بلك بری با قابلیت ایمیل و كی‌بورد برای نوشتن پیام كوتاه به‌زودی به ابزار ضروری بازرگانان و كاركنان حرفه‌یی دیگر تبدیل شد؛ نخستین بلك بری با تلفن همراه صوتی یكپارچه، پشتیبانی از ارسال ایمیل خصوصیت‌های قابل توجه این مدل به شمار می‌رود.

*سانیو SCP-5300 ؛2002

چه‌كسی در تلفن همراهش دوربین می‌خواهد؟ هنگامی كه خبر چنین دستگاهی در اوایل این دهه منتشر شد، این ایده به نظر برخی احمقانه و حتی افراطی به نظر می‌رسید. سانیو و اسپرینت در سال 2002 تلفن SCP-5300، یعنی نخستین تلفن همراه آمریكایی با دوربین توكار را عرضه كردند كه عده زیادی را هیجان‌زده كرد.

این تلفن دوربین‌دار به پدیده فرهنگی زمان تبدیل شد اما امروزه اینگونه تلفن‌های همراه به قدری متداول شده‌اند كه دیگر آن‌ها را تلفن دوربین‌دار نمی‌نامیم. خصوصیت‌های قابل توجه این مدل، نخستین تلفن همراه آمریكا با دوربین یكپارچه، صفحه رنگی، طراحی تلفن دوربین دار تاشو بود.

*سایدكیك تی موبایل؛ 2002

سایدكیك تی موبایل كه به Danger Hiptop نیز معروف بود در زمان عرضه در آمریكا، به سرعت به دستگاه رویایی پیامك بازها تبدیل شد. این تلفن هوشمند نوآورانه دارای طراحی جدید با یك صفحه LCD بزرگ بود كه چرخیده و تا می‌شد تا یك كی‌بورد كوئرتی را نمایش دهد.

تولید سایدكیك با كی‌بورد متمایزش تا به امروز ادامه یافته و از سال 2002 الهام‌بخش بسیاری از طراحی مشابه صفحه كلید پنهان و بازشونده بوده است. این طراحی هوشمندانه و جذاب به محبوبیت پیام‌نویسی كمك كرده و آن را در میان جوانان گسترش داد كه خصوصیت‌های قابل توجه آن بزرگ بودن، صفحه تاشو، كی بورد كوئرتی بود

*موتورولا Razr V3 ؛ 2004

موتورولا در زمانی كه بیش‌تر تلفن‌های همراه شبیه یكدیگر شده بودند، تصمیم گرفت با Razr V3 كه تلفن باریك و تاشوی تخته ای شكل با صفحه بزرگ و یك كی‌بورد تخت و شیك، دوربین توكار و قابلیت‌های مولتی مدیا بود، وضعیت موجود را تغییر دهد.

به جز امكانات فنی قابل توجه باید تصدیق كرد Razr بویژه از نظر استانداردهای 2004 كاملا شكل جذابی داشت كه این حقیقت در محبوبیت گسترده آن تاثیر قابل توجهی داشت و طراحی شیك، شكل باریك و مجموعه امكانات كامل از ویژگی‌های خاص آن به شمار می‌رفت.

*آیفون اپل؛2007

قابلیت اپل برای متحول كردن دنیای ما از طریق دستگاه‌های جذاب نباید دست كم گرفته شود؛ بین اپل دو مكینتاش و آی پاد، اپل بیش از هر شركت دیگری گرایش‌های جدید در فن‌آوری مصرفی به ارمغان آورده است.

آیفون نیز به همین روال بوده و فراتر از یك تلفن همراه به شمار می‌رود؛ این دستگاه یك رایانه جیبی قدرتمند، یك دستگاه بازی و پخش كننده مولتی‌مدیا است كه دسترسی پرسرعت به اینترنت، ایمیل، فیس بوك، توییتر، یوتیوب و هرچه در پوشش تلفن همراه باشد فراهم می‌كند.

به طور خلاصه این دستگاه انقلابی در این حوزه به شمار می‌رود و شركت‌های دیگر به عرضه محصولات مشابه آن اقدام كرده‌اند. خصوصیت‌های قابل توجه آیفون این است كه با همه امكانات به‌ویژه نرم‌افزار قدرتمند، صفحه بزرگ و شفاف، رابط كاربری مولتی‌تاچ، ایمیل صوتی بصری و غیره است.